हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 2 · दृष्टि, बल और फल
दृष्टिसाङ्गबलेष्टकष्टाद्यानयनाधिकारः
पुंखेटाः पुंराशौ स्त्रीराशौ स्त्रीग्रहा बलिनः ।सर्वेषां स्त्रीपुंसां स्थिरराशौ वा भवन्ति ते बलिनइति ॥
पुरुष ग्रह पुरुष राशि में बलवान होते हैं। स्त्री ग्रह स्त्री राशि में बलवान होते हैं। या सभी, स्त्री और पुरुष, स्थिर राशि (न हिलने वाली राशि) में बलवान होते हैं।
सरल अर्थ: पुरुष ग्रह पुरुष राशियों में बलवान, स्त्री ग्रह स्त्री राशियों में। सभी स्थिर राशियों में बलवान।
एतत्स्पष्टङ्गणितपूर्वकमुक्तम्मुक्तावल्याम् ॥
मुक्तावली का स्थान बल: लग्न 1, केंद्र 1/2, उनके निकट 1/4। स्त्री ग्रह चौथे से नौवें तक पूरे। पुरुष ग्रह बाकी भावों में घर के फल का अनुसरण करते हैं।
अत्र लग्ने ग्रहः पूर्णवीर्य्यः केन्द्रेऽर्द्धवीर्य्यः पणफरापोक्लिमयोश्चरणवीर्य्यस्तत्र पूर्णम्बलं षष्टिकलात्मकम् । अर्द्धात्रिंशतूकलाः चरणःपञ्चदशकलाः
स्थान का बल: लग्न पूरा (60 कला), केंद्र आधे (30), बाकी भाव चौथाई (15)।
अथ लग्नसमे ग्रहे पूर्णम्बलन्द्वादशसन्धिविरामविकलातो लग्नभावप्रारम्भस्ततस्तद्विरामं यावत्फलोपचयः प्रथमभावविरामविकलातः प्रथमसन्धिविरामं यावद्भावफलोपचयः अन्तरस्थे ग्रहेनुपातः स चानुपातः पूर्वङ्ग्रहसन्ध्यन्तरं कार्यमित्यादिना भावफलानयनार्थं कृतमेव अतो लग्नस्थग्रहस्य भावफलमेवबलं केंद्रस्थग्रहस्य भावफलार्द्धमेव बलम्पणफरापोक्लिमस्थग्रहस्य भावफलचतुर्थांशो बलमिति
भाव के फल से स्थान का बल: लग्न के ग्रह को पूरा भाव फल, केंद्र के ग्रह को आधा। बाकी भावों के ग्रह को चौथाई।