हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 2 · दृष्टि, बल और फल
दृष्टिसाङ्गबलेष्टकष्टाद्यानयनाधिकारः
तदैक्यतुर्यभागप्रमाणिकाबलोन्मितो दशाधिके बलो बली शराल्पकेल्पवीर्यक इति
इनके कुल का एक चौथाई भाग बल का माप है। दस से ऊपर होने पर ग्रह बलवान है। पाँच से नीचे होने पर उसका बल थोड़ा है।
सरल अर्थ: कुल को पढ़ना: पाँचों बलों के जोड़ का चौथाई माप है; 10 से ऊपर बलवान, 5 से नीचे थोड़ा बल।
अत्र वामनेन लग्नस्यापि पंचवर्गीकार्यमित्युक्तम्॥
पाँच भागों वाला बल लग्न और सहमों के लिए भी निकाला जाता है: उच्च, नवांश, हद्दा, घर और द्रेष्काण।
अथ वर्षेशदशाधीशबलादिनिर्णयार्थं विंशोपकाविभागेन नष्टबलादिलक्षणमुक्तन्ताजिकसारे ॥
बल के दर्जे: 5 विश्वोपक से कम खोया हुआ, 10 मध्यम, 15 सबसे अच्छा, 20 सुख और धन देता है।
ननु विंशतिविंशोपकात्मकम्बलङ्कस्यापि ग्रहस्य नायाति तथाहि मेषस्थसूर्यस्य उच्चबलादि यद्यपि समायाति तथापि स्वगृहत्वान्मित्रसमशत्रुगृहादिभेदकृतबलतारतम्येनावश्यं न्यूनतासार्द्धद्वयविंशोपकमिता भवत्येव एवंसति सार्द्धास्सप्तदशाविंशोपकाबलं सिंहस्थसूर्यस्य स्वगृहबलं यद्यपि समायाति तथाप्युच्चराशेरभावादुच्चबलस्य न्यूनतायां षोडशाविंशोपका बलं स्यान्नतु विंशतिविंशोपकात्मकम् ॥
कोई ग्रह पूरे नहीं पाता: मेष में सूर्य को साढ़े सत्रह मिलते हैं, और सिंह में सूर्य को ।