हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 1 · ग्रह, राशि और वर्ष प्रवेश
ग्रहराशिस्वरूपवर्षप्रवेशाद्यानयनाधिकारः
न्याये यः सुरराजपूजितनिभो वेदान्तिनामग्रणीर्मीमांसादिसमस्तशास्त्रकमलप्रोद्बोधने भास्करः ॥श्रीमद्भूपतिवृन्दपूजितपदो भूदेवमूर्द्धामणिः श्रीमन्मिश्रचतुर्भुजः समभवत्तस्माल्लघुर्द्धर्मवित् ॥ ५ ॥
उनसे छोटे श्री मिश्र चतुर्भुज आए, जो धर्म को जानने वाले थे। तर्क में वे बृहस्पति के समान थे, जिनका देवताओं का राजा सम्मान करता है। वे वेदांत (उपनिषदों की शिक्षा) के विद्वानों में सबसे आगे थे। मीमांसा (वैदिक कर्मों का शास्त्र) और बाकी सब विद्याओं के कमल को खिलाने वाले वे सूर्य थे। बहुत से राजा उनके चरणों का सम्मान करते थे। वे ब्राह्मणों के शिरोमणि थे।
सरल अर्थ: लेखक का परिवार: चतुर्भुज मिश्र तर्क, वेदांत और मीमांसा के बड़े विद्वान थे, राजा उनका सम्मान करते थे।
तस्माल्लघुः सकलशास्त्रकलापठिष्ठो दामोदरः समभवत्कृतिनां वरिष्ठः ॥
लेखक के पिता: सब विद्याओं के ज्ञाता दामोदर ने एक अनुपम टीका लिखी।
दामोदरस्य तनयौ जातौ बलभद्रबलिरामौ ॥
लेखक: दामोदर के पुत्र बलभद्र गुरु की कृपा से ताजिक समझाते हैं।
निबन्धारचिताः पूर्वैः संहितास्ताजिकादिषु ॥
इस ग्रंथ का कारण: वर्ष के फल पर कोई संग्रह नहीं था, इसलिए बलभद्र ने बनाया।