हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 1 · ग्रह, राशि और वर्ष प्रवेश
ग्रहराशिस्वरूपवर्षप्रवेशाद्यानयनाधिकारः
नक्षत्रयोगानयनमुक्तं ताजिकसारे ॥व्योमेंदुभिः १० संगुणिता गताब्दाः खशून्यवेदाश्वि २४० लवैर्विहीनाः ।जन्मर्क्षयोगैस्सहिताः पृथक्स्था नक्षत्रयोगौ भवतो भतष्टौ ॥ २७॥
नक्षत्र (तारा) और योग (सूर्य-चंद्रमा के 27 दैनिक योगों में से एक) निकालना ताजिकसार में बताया है। बीते वर्षों को 10 से गुणा करो। उनका 240वाँ भाग घटाओ। इसे दो जगह रखो। एक में जन्म का नक्षत्र और दूसरे में जन्म का योग जोड़ो। 27 के गुणज निकाल दो। इससे नक्षत्र और योग मिलते हैं।
सरल अर्थ: वर्ष प्रवेश का नक्षत्र और योग: बीते वर्ष गुणा 10 करो, उसमें से 240वाँ भाग घटाओ। जन्म का नक्षत्र या योग जोड़ो। 27 से भाग का शेष लो।
लग्नानयनमुक्तं पद्धतौ ॥
वर्ष प्रवेश का लग्न, मोटे तौर पर: बीते वर्ष गुणा 3.1, जन्म लग्न जोड़ो, 12 से भाग का शेष लो।
अत्र तिथिनक्षत्रयोगोवर्षप्रवेशदिवसस्य प्रायो नैकत्वेनायाति ॥
चेतावनी: इस तरह निकले तिथि, नक्षत्र और योग अक्सर प्रवेश के दिन के नहीं होते।
उक्तं च सुधानिधौ ॥
सुधानिधि: वर्ष प्रवेश का वार पक्का है; नक्षत्र और योग केवल अनुमान हैं।