हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 1 · ग्रह, राशि और वर्ष प्रवेश
ग्रहराशिस्वरूपवर्षप्रवेशाद्यानयनाधिकारः
लग्नानयनमुक्तं पद्धतौ ॥समासमाजस्त्रिगुणस्समानां दशां १० शयुक्तो जनिलग्नयुक्तः ॥सूर्यो १२ हृतः शेषसमं विलग्नं सामान्यतो मानतमैरगादीति ॥
लग्न (उदय राशि) निकालना पद्धति में बताया है। बीते वर्षों को 3 से गुणा करो। वर्षों का दसवाँ भाग जोड़ो। जन्म लग्न जोड़ो। 12 से भाग दो। लग्न शेष के बराबर है। परम पूज्य आचार्यों ने इसे मोटे नियम के रूप में कहा है।
सरल अर्थ: वर्ष प्रवेश का लग्न, मोटे तौर पर: बीते वर्ष गुणा 3.1, जन्म लग्न जोड़ो, 12 से भाग का शेष लो।
अत्र तिथिनक्षत्रयोगोवर्षप्रवेशदिवसस्य प्रायो नैकत्वेनायाति ॥
चेतावनी: इस तरह निकले तिथि, नक्षत्र और योग अक्सर प्रवेश के दिन के नहीं होते।
उक्तं च सुधानिधौ ॥
सुधानिधि: वर्ष प्रवेश का वार पक्का है; नक्षत्र और योग केवल अनुमान हैं।
लग्नमपि कालनैकट्ये समायातीति ज्ञेयम् ॥
वर्ष प्रवेश का लग्न: वह पास का निकलता है, ठीक नहीं।