मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 4 · विवाह
विवाहप्रकरणम्
लग्ने चंद्रखला रिपौ शशिसितौ सर्वे द्युने खे बुधोऽब्जोंऽत्येऽगुः सुखगोऽष्टमाः कुजशुभाः शुक्रस्तृतीयः शुचे । लाभे सर्वखगाः शुभा अखिलगास्त्र्यष्टारिगाः स्युः खलाश्चंद्रत्र्यंबुधने श्रियेंऽशभदृकेट् स्यान्मृत्यवेऽष्टारिगः ॥ २४ ॥
ये स्थान दुख लाते हैं: लग्न (उदय राशि) में चंद्रमा और बुरे ग्रह। छठे में चंद्रमा और शुक्र। सातवें में कोई भी ग्रह। दसवें में बुध, बारहवें में चंद्रमा और चौथे में राहु। आठवें में मंगल और अच्छे ग्रह, और तीसरे में शुक्र। ग्यारहवें में सब ग्रह अच्छे हैं। तीसरे, आठवें और छठे में सब बुरे ग्रह अच्छे हैं। तीसरे, चौथे या दूसरे में चंद्रमा धन लाता है। लग्न की राशि, नवांश (राशि का नौवाँ भाग) या द्रेक्काण (राशि का तीसरा भाग) का स्वामी लें। वह आठवें या छठे में बैठ सकता है। श्लोक कहता है कि इससे मृत्यु आती है।
सरल अर्थ: विवाह लग्न में दुख, धन या मृत्यु देने वाले कहे गए ग्रह स्थान।
कन्यातौक्षिकशत्रुगेहगभृगुः षष्ठोऽपि नो भंगकृद्भौमो मृत्युगतोपि शत्रुशशिनोर्गेहस्थितो वार्कगः । शुक्लेंऽत्यारिविधुः सुवर्गदृगितः स्वोजोयुजीज्ये तनौ शुक्रे वा शुभदोऽथ कंटकनिजांशेज्येक्षितः सग्रहः ॥ २५ ॥
शुक्र, मंगल और चंद्रमा बुरे भावों में हों तब भी कुछ छूटें हैं, जिनमें विवाह का समय नहीं बिगड़ता।
दोषाणां शतमिंदुजः शतयुगं शुक्रो गुरुर्घातयेल्लक्षं कंटककोणगोऽगमिनचंद्रौजस्वि पातादिकान् । भंगा ये विबला न तेऽत्र सफलाः संध्यंशतुल्योऽफलः स्याद्भावांशसमो ग्रहोऽखिलफलः संध्यूर्ध्वगः स्यात्परः ॥ २६ ॥
मज़बूत भावों में बुध, शुक्र और गुरु कई दोष मिटाते हैं। कमज़ोर उपाय नहीं गिने जाते।
भागाः स्युर्नतनाडिका रसहतास्तद्धीनयुक्प्राक्परे सूर्यः खं सरसं सुखं कथितवल्लग्नं सषड्भं मदः । व्यस्ताभ्रत्रिलवोऽथ दृक्च्युत उभौ योज्यौ कुदृघ्नौ पृथग्लग्ने चांबुनि ते सषट्तनुमुखाः संधिर्द्वियोगोऽर्धकः ॥ २७ ॥
दसवाँ भाव, बाकी भाव बिंदु और भावों की संधियाँ कैसे निकालें।