मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 4 · विवाह
विवाहप्रकरणम्
नक्षत्रस्य गतैष्ययोगगुणितः स्वस्वध्रुवः षष्टि ६० हृत् स्पष्टः स्यादत ऊर्ध्वमब्धिघटिकाः स्पष्टाः स्युरेवं कृताः । चंद्रः सौम्यभगोऽथ वा शुभसुहृद्दृष्टोऽथ वा स्वांशगः कोणास्ताभ्रसुखेषु वा विषभयं हंतीह सांगेऽगपः ॥ २३ ॥
हर नक्षत्र की तय संख्या को नक्षत्र की पूरी लंबाई से गुणा करें, बीता हुआ और आने वाला दोनों। 60 से भाग दें। यह सही संख्या है। उसके बाद की 4 घटिका (24 मिनट की इकाई) भी इसी तरह सही करके ज़हर हैं। इन स्थितियों में ज़हर का डर चला जाता है। चंद्रमा किसी अच्छे ग्रह की राशि में हो। या मित्र अच्छे ग्रह उसे देखें। या वह अपने नवांश (राशि का नौवाँ भाग) में हो। या वह त्रिकोण (भाग्य भाव), सातवें, दसवें या चौथे भाव में हो। या लग्न (उदय राशि) का स्वामी लग्न में हो।
सरल अर्थ: ज़हर के समय को नक्षत्र की लंबाई के हिसाब से ठीक करें। अच्छी जगह बैठा चंद्रमा या लग्न का स्वामी इसे हटा देता है।
लग्ने चंद्रखला रिपौ शशिसितौ सर्वे द्युने खे बुधोऽब्जोंऽत्येऽगुः सुखगोऽष्टमाः कुजशुभाः शुक्रस्तृतीयः शुचे । लाभे सर्वखगाः शुभा अखिलगास्त्र्यष्टारिगाः स्युः खलाश्चंद्रत्र्यंबुधने श्रियेंऽशभदृकेट् स्यान्मृत्यवेऽष्टारिगः ॥ २४ ॥
विवाह लग्न में दुख, धन या मृत्यु देने वाले कहे गए ग्रह स्थान।
कन्यातौक्षिकशत्रुगेहगभृगुः षष्ठोऽपि नो भंगकृद्भौमो मृत्युगतोपि शत्रुशशिनोर्गेहस्थितो वार्कगः । शुक्लेंऽत्यारिविधुः सुवर्गदृगितः स्वोजोयुजीज्ये तनौ शुक्रे वा शुभदोऽथ कंटकनिजांशेज्येक्षितः सग्रहः ॥ २५ ॥
शुक्र, मंगल और चंद्रमा बुरे भावों में हों तब भी कुछ छूटें हैं, जिनमें विवाह का समय नहीं बिगड़ता।
दोषाणां शतमिंदुजः शतयुगं शुक्रो गुरुर्घातयेल्लक्षं कंटककोणगोऽगमिनचंद्रौजस्वि पातादिकान् । भंगा ये विबला न तेऽत्र सफलाः संध्यंशतुल्योऽफलः स्याद्भावांशसमो ग्रहोऽखिलफलः संध्यूर्ध्वगः स्यात्परः ॥ २६ ॥
मज़बूत भावों में बुध, शुक्र और गुरु कई दोष मिटाते हैं। कमज़ोर उपाय नहीं गिने जाते।