हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 7 · दशाएँ निकालना
दशानयनाधिकाराध्यायः
अथ हीनांशक्रमदशादूषणमाह स एव ॥पूर्वाल्पभुक्त्यंशकमार्गतोत्र दशाक्रमो यैः समवादि विप्रैः ॥नबोधितैर्यावनसम्प्रदायो न चिंतिता चापि फलार्थयुक्तिः ॥१॥
अब यादव स्वयं सबसे कम अंश वाली दशा (ग्रह का समय) का दोष बताते हैं। यहाँ कुछ ब्राह्मण दशा का क्रम सबसे कम बीते अंशों से पहले रखते हैं। उन्हें यवन (विदेशी आचार्य) परंपरा नहीं सिखाई गई। न ही उन्होंने सोचा कि फल कैसे तर्क से निकलते हैं।
सरल अर्थ: यादव की आपत्ति: जो लोग दशाओं को सबसे कम अंश से क्रम देते हैं उन्होंने विदेशी परंपरा नहीं सीखी।
तथा हि योल्पांशखगोंत्यगोस्य पूर्वा दशा तत्फलदा कथं स्यात् ॥
यादव की आपत्ति: दूर खड़े ग्रह को केवल कम अंश होने से पहली अवधि नहीं मिलनी चाहिए।
अत्र लग्नस्यैव सर्वापेक्षया मुख्यत्वात् तत्समीपवर्तिनो ग्रहस्याद्या दशा दूरवर्तिनः पश्चादितिसयुक्तिकविचाराभावाद्धीनांशमार्गदशावश्यं त्याज्येति यादवोक्तिः ॥
यादव का मत: लग्न के सबसे पास वाले ग्रह को पहली अवधि मिलनी चाहिए।
न तु यादवोक्तदशा सावने किंमूलम्पूर्वोक्तसमरसिंहवाक्ये राशिशब्दोपादानात्समरसिंहवाक्यमेव मूलमिति यतो राशिशब्दो मेषादिराशिवाचकः संघवाचकश्च द्वौ राशीपुंजमेषाद्यावित्यमरसिंहोक्तेरत्रराशिशब्दः संघवाची संपन्नः कथं अंशकशब्दस्त्रिंशद्भाववाचकोस्ति राशिशब्दस्य मेषादिवाचकत्वे सत्यपि अंशात्मकत्वात्तेषां राशीनां पृथगंशशब्दोपादानं व्यर्थं स्यात् ॥
बलभद्र का उत्तर: समरसिंह के श्लोक में राशि का अर्थ अंशों का ढेर है, राशि चक्र की राशि नहीं। इसलिए यादव की विधि की कोई जड़ नहीं।