हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 7 · दशाएँ निकालना
दशानयनाधिकाराध्यायः
द्वौ वा त्रयश्चेत्समराशिखेटास्तदल्पभागः प्रथमो निधेयः॥समानभागोल्पफलैस्तु लिप्ता तुल्येऽल्पवेगस्तु गतौ समायात् ॥पूर्वोदितो योथविलग्नखेटौ समौ तदा लग्नदशैव पूर्वा इति ॥
अगर दो या तीन ग्रह एक ही राशि में हों, तो पहले उसे रखें जिसके अंश कम हों। अगर अंश बराबर हों, तो कम कला वाले के अनुसार चलें। अगर वे भी बराबर हों, तो धीमा पहले आता है। अगर गति बराबर हो, तो जो पहले उदय हुआ वह पहले आता है। अगर लग्न (उदय राशि) और कोई ग्रह बराबर हों, तो लग्न की दशा (ग्रह का समय) पहले आती है।
सरल अर्थ: यादव की बराबरी: कम अंश, फिर कम कला, फिर धीमा ग्रह, फिर जो पहले उदय हुआ। बराबरी में लग्न ग्रह से आगे रहता है।
उदाहरणम् ॥ तत्र लग्नादिक्रमेण सर्वे ग्रहाः शोधितग्रहाश्च लिख्यंते अत्र सर्वखगाधिकं विवरं राश्यादि २। २४।३९।५५ सर्वभावप्रांते वर्तमानस्य चंद्रस्याधस्ताल्लिखितम् ॥ अथैषां शुद्धानां योगोराश्यादि १३।१४।२३।२५ एषामंशाः ४०४।२३।२५ सौरवर्षमानं ३६० भक्तं लब्धोदिनादिध्रुवकः०।५३।४०।५०अनेन ग्रहाणां मन्तरराश्यादीनि गुणितानि जाता दशाहास्सौराः ॥
यादव का हल किया उदाहरण: बचे अंशों का जोड़ लगभग 404 अंश है। 360 को उससे भाग देने पर एक दिन से थोड़ा कम का गुणक मिलता है।
अत्रान्तर्दशाप्रकार उक्तस्तत्रैव ॥
यादव की उप-अवधियाँ: हर दशा को एक छोटा वर्ष मानकर उन्हीं बचे अंशों से बाँटें, अपने से शुरू करके।
राश्यादिग्रहशुद्धांशयोगेन
एक टिप्पणी: जो जोड़ लिया जाता है वह राशियों सहित गिने गए ग्रहों के बचे अंशों का है।