हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 7 · दशाएँ निकालना
दशानयनाधिकाराध्यायः
ऊनं विशोध्याधिकतः क्रमेणांशाद्यं विशुद्धांशकशेषकैक्यम् ॥सर्वाधिकांशोन्मितमेव तस्मादनेन वर्षस्य मितिस्तु भाज्या ॥ २ ॥
यही श्लोक: Tajika Nilakanthi 21.2
यही श्लोक ताजिक नीलकंठी 21.2 में है; उसका हिंदी अर्थ वहाँ दिया है।
सरल अर्थ: ताजिक नीलकंठी 21.2 वाला ही श्लोक है; उसका अर्थ वहाँ देखें।
शुद्धांशकांस्तान्गुणयेदनेन लब्धध्रुवांकेन भवेद्दशायाः ॥
ताजिक नीलकंठी 4.3 वाला ही श्लोक है; उसका अर्थ वहाँ देखें।
अयमर्थः ॥ दशानयने सलग्नानां सर्वग्रहाणां राशीन्विहाय सर्वन्यूनांशो ग्रहः पूर्वं लेख्यः ॥ पुनस्तस्माद्यथायथा यस्ययस्यांशाधिक्यं तथा समग्रहः लग्नं निवेश्यः एवन्निवेशितास्सर्वे ग्रहा हीनांशसंज्ञकास्स्युः ॥ वर्षे अयं दशाक्रमः स्यात् ॥
वर्ष की दशाओं का क्रम: राशियाँ छोड़ें, फिर ग्रहों और लग्न को कम अंश से अधिक अंश की ओर सजाएँ।
पुनरूनं हीनमंशाद्यं ग्रहमधिकांशाद्ग्रहाद्विशोध्य क्रमेण किंचिदधिकांशं तदग्रिमाद्विशोध्य एवं सर्वे ग्रहाः शोध्याः ॥ शेषांशानां नाम पात्यांशाश्शुद्धांशाश्च पुनः पात्यांशानां योगः कर्तव्यः ॥ स योगः हीनांशसाम्याभावे सर्वग्रहमध्ये योधिकांशस्तत्तुल्यमेव स्यादिति व्याप्तिः ॥
बचे अंश निकालना: हर ग्रह के अंश अगले ग्रह के अंशों में से घटाएँ और बचे अंश जोड़ें। जोड़ सबसे बड़े अंश के बराबर आता है।