हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 7 · दशाएँ निकालना
दशानयनाधिकाराध्यायः
अथैषां सौराणां दशादिवसानां सौरसावनीकरणार्थं सुगमोपायस्तत्रैव॥द्विघ्नस्वशैलविश्वांशाः १३७युता एतेखिलास्स्मृताः॥पलेषु क्वग्नि३१भागाढ्या जायंते सौरसावना इति ॥
अब उसी ग्रंथ में अवधि के इन सौर दिनों को सौर-नागरिक दिनों में बदलने का आसान तरीका। हर एक का 137वाँ भाग लें, उसे दुगुना करें और सबमें जोड़ दें। पलों (24 सेकंड की इकाई) में 31वाँ भाग भी जोड़ें। वे सौर-नागरिक दिन बन जाते हैं।
सरल अर्थ: सौर से सौर-नागरिक दिन: 137वें भाग का दुगुना जोड़ें, और पलों में 31वाँ भाग।
उदाहरणम् ॥ शनिदशादिनानि सौराणि ८४ एषां शैलविश्वांशो दिनादिकः ०।२६।४७ द्विघ्नः १।१३।३४ दशादिवसेषु ८४ युतः ८५।१३।३४ पलेषु ३४ दशादिनानां ८४ क्वग्निभागेन युतः ३६ जातानि शनिदशादिनानि ८५।३३।३६ सौरसावनानि ॥ एवं सर्वेषु दशादिवसेषु सौरसावनता कर्तव्येति ॥
सौर-नागरिक उदाहरण: शनि के 84 सौर दिन सौर-नागरिक दिनों में लगभग 85 दिन 13 घटी हो जाते हैं।
अथ मासदशासौरसावनीकरणेप्रकारांतरं तत्रैवोक्तम्॥
मास की अवधियाँ सौर-नागरिक दिनों में: मास प्रवेशों के बीच के दिनों से अनुपात लगाएँ।
अथ वर्षे ग्रहाणां निसर्गदशा तत्रैवोक्ता ॥
स्वाभाविक अवधियाँ: चंद्रमा 3, मंगल 6, बुध शुक्र गुरु सूर्य शनि दिन। वे चंद्रमा की राशि के स्वामी से शुरू होती हैं।