हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 7 · दशाएँ निकालना
दशानयनाधिकाराध्यायः
तत्र भोग्यदशादिनानि वर्तमानहद्देश्वरस्यादौ ज्ञेयानि ततः क्रमेणान्येषाम्॥तद्यथा सिंहलग्ने वर्तमानहद्देश्वरस्य शुक्रस्य भोग्यदिनादिका दशा २५।२२ ततश्शनेर्दशादिनानि ८४ बुधस्य ७२भौमस्य ७२ गुरोः ७२ प्रांते भुक्तांशादानीता तद्दशा ३४।३८ वर्तमानहद्दास्वामिन एवज्ञेयाः ॥ एवं षष्ट्यधिकं शतत्रयं ३६० दशादिनानि भवन्ति ॥
वहाँ चालू हद्द (राशि में ग्रह का अपना छोटा भाग) के स्वामी के आने वाली अवधि के दिन पहले आते हैं। फिर बाकी क्रम से आते हैं। इस तरह सिंह लग्न (उदय राशि) में चालू हद्द का स्वामी शुक्र है। उसकी आने वाली अवधि 25;22 दिन आदि है। फिर शनि की अवधि, 84 दिन। बुध की, 72। मंगल की, 72। गुरु की, 72। अंत में चालू हद्द के स्वामी की अवधि फिर आती है, बीते अंशों से निकली हुई: 34;38। इस तरह अवधि के दिन तीन सौ साठ हो जाते हैं।
सरल अर्थ: हद्द का उदाहरण, वर्ष: शुक्र 25;22, शनि 84, बुध 72, मंगल 72, गुरु 72, फिर शुक्र 34;38। कुल 360 दिन।
अत्र मध्ये यदि राशिसमाप्तिस्तदा पुनः राशिप्रारंभहद्दास्वामिनो दशाहाः स्युः ॥ यथान्तभौमदशायां सिंहलग्नसमाप्तौराशिप्रारंभहद्दास्वामिनो गुरोर्दशापुनर्जीवेति॥
हद्द अवधियाँ: राशि वर्ष के भीतर खत्म हो जाए, तो गिनती राशि के पहले हद्द-स्वामी से फिर शुरू होती है।
अथ मासप्रवेशे राश्यादिलग्नं २।१५।१७अत्रापिपूर्ववन्मिथुनलग्ने षडंशमिता बुधहद्दा षडंशमिता शुक्रहद्दा च गता वर्तमानहद्देश्वरो गुरुः पञ्चांशावधिर्वर्तते तस्य भुक्तं ३।१७ भोग्यञ्च १।४३मासे हद्दलवाद्दिनान्युक्तत्वाद्वर्त्तमानहद्दांशा एव हद्दास्वामिदशादिनानि तत्र भोग्यदिनानि१।४३ मिता दशा आदौ गुरोस्ततः पुस्तकलिखितक्रमेणान्येषां दशादिनानि मं७ श६ बु६ शु६ अंते भुक्तदिवसमिता ३।१७ गुरोरेवदशा एवं सर्वत्र॥
हद्द का उदाहरण, मास: गुरु 1;43, मंगल 7, शनि 6, बुध 6, शुक्र फिर गुरु ;। कुल दिन।