हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 7 · दशाएँ निकालना
दशानयनाधिकाराध्यायः
अथात्र सिंहलग्ने षडंशमिता गुरुहद्दागतावर्तमानाशुक्रहद्दापंचांशावधिर्वर्त्तते ॥ तत्र वर्तमानहद्देश्वरदशागतगम्यन्ज्ञानार्थं वर्तमानहद्देश्वरस्य पृष्ठसंस्थग्रहाणां हद्दांशाः ॥
अब यहाँ, सिंह लग्न (उदय राशि) में, गुरु के हद्द (राशि में ग्रह का अपना छोटा भाग) के छह अंश बीत चुके हैं। शुक्र का हद्द अब चल रहा है, जो पाँच अंश का है। अब चालू हद्द के स्वामी की अवधि के बीते और आने वाले भाग निकालें। इसके लिए उसके पीछे वाले ग्रहों के हद्द के अंश लें।
सरल अर्थ: हद्द का उदाहरण: सिंह में गुरु के 6 अंश बीत चुके हैं। शुक्र का 5 अंश का हद्द चल रहा है।
स्पष्टं अथदिनप्रवेशलग्नहद्दायादिनेदशेशाघटवालिमिका सौराः लग्नांशेषु ८।५३।१० हीनाः शेषं लग्नगतहद्दाया भुक्तं २।५३।१० भुक्तं वर्तमानहद्देश्वरस्यहद्दांशेषु ५ हीनं जातं लग्नस्य हद्दाया भोग्यं २१६।५० भुक्तभोग्यं च द्वादशगुणषष्ट्योपर्युपरियुतं च जातानि भुक्तानि ३४।३८ भोग्यानि १५।२२ दशादिनानि ॥
हद्द का उदाहरण: लग्न शुक्र के हद्द में 2;53 जा चुका है और लगभग 2;07 बचा है। 12 से गुणा करने पर बीते 34;38 दिन मिलते हैं। आने वाले दिन भी इसी तरह…
१ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२
दिन के लिए हद्द की घटियों की तालिका: हर राशि के पाँच हद्द-स्वामी और उनकी घटियाँ।
तत्र भोग्यदशादिनानि वर्तमानहद्देश्वरस्यादौ ज्ञेयानि ततः क्रमेणान्येषाम्॥तद्यथा सिंहलग्ने वर्तमानहद्देश्वरस्य शुक्रस्य भोग्यदिनादिका दशा २५।२२ ततश्शनेर्दशादिनानि ८४ बुधस्य ७२भौमस्य ७२ गुरोः ७२ प्रांते भुक्तांशादानीता तद्दशा ३४।३८ वर्तमानहद्दास्वामिन एवज्ञेयाः ॥ एवं षष्ट्यधिकं शतत्रयं ३६० दशादिनानि भवन्ति ॥
हद्द का उदाहरण, वर्ष: शुक्र 25;22, शनि 84, बुध 72, मंगल 72, गुरु 72, फिर शुक्र 34;38। कुल 360 दिन।