हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 3 · सोलह ताजिक योग
षोडशयोगाध्यायः
भविष्यन्मुथशीलयोगलक्षणमुक्तं वामनेन ॥राश्यंतगः शीघ्रगतिः स्थिरस्य भागान्विवक्षुः परराशिगस्य ॥यदा भवेत्तं प्रवदंति योगमेष्यं भविष्यत्फलदं सदैव ॥
भविष्य के इत्थशाल (ग्रहों का पूरी दृष्टि की ओर बढ़ना) की परिभाषा वामन ने बताई है। तेज़ ग्रह राशि के अंत में हो सकता है। वह अगली राशि में धीमे ग्रह के अंशों तक पहुँचने वाला है। इसे आने वाला योग कहते हैं। यह हमेशा आगे चलकर फल देता है।
सरल अर्थ: भविष्य का इत्थशाल: तेज़ ग्रह राशि के अंत पर है और अगली राशि में धीमे ग्रह तक पहुँचने वाला है।
समरसिंहमते वर्तमानमुथशीलयोगोयं भविष्यन्मुथशिललक्षणमुक्तं तेनैव ॥
समरसिंह के अनुसार भविष्य का इत्थशाल: तेज़ ग्रह धीमे ग्रह से पीछे है और उसके अंश सीमा से कम हैं।
अत्रेत्थशालयोगे पृष्ठस्थे शीघ्रे वक्रिणिसतीत्थशालफलाभावः अग्रस्थे मंदे वक्रिणि सतीत्थशालफलविशेष इतिसंप्रदाययुक्तिः ॥
पीछे खड़ा वक्री तेज़ ग्रह फल हटा देता है। आगे खड़ा वक्री धीमा ग्रह उसे खास बना देता है।
वर्तमानमुथशिलोदाहरणमाह यादवः ॥
वर्तमान इत्थशाल का उदाहरण: मंगल वृश्चिक में 16 अंश पर, सूर्य सिंह में। राज्य का लाभ अंशों पर निर्भर करता है।