हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 2 · दृष्टि, बल और फल
दृष्टिसाङ्गबलेष्टकष्टाद्यानयनाधिकारः
एतत्स्पष्टमुक्तंसंज्ञातन्त्रे ॥भावेषु सर्वेष्वपि वर्गचक्रं विलोक्य तत्तत्फलमूहनीयमिति ॥
यह संज्ञातंत्र में साफ़ कहा गया है। सभी भावों के लिए भी वर्ग (राशि का भाग) कुंडली देखिए और हर फल निकालिए।
सरल अर्थ: हर भाव के लिए वर्ग कुंडली देखिए और हर फल निकालिए।
द्वादशवर्गीचक्रे विंशोपकानयनमुक्तं योगसुधानिधौ ॥
बारह वर्गों के विश्वोपक: हर विभाग में अपने के 100, मित्र के 50, शत्रु के 25। सब जोड़कर 60 से भाग दीजिए।
अत्र केचन द्वादशवर्गीचक्रन्न कुर्वंति ॥ पठन्ति च ॥
कुछ लोग कहते हैं कि बारह वर्ग की कुंडली बनावटी है क्योंकि पुराने आचार्यों ने उसे नहीं दिया।
एतन्नरमणीयं ॥ यतोतिप्राचीनाचार्येणमणित्थेन ॥ भौमः सितोज्ञ इत्यादिश्लोकदशकेन द्वादशवर्गीचक्रमभिहितम् ॥ अतएवसंज्ञातंत्रेश्रीमन्नीलकंठदैवज्ञैर्द्वादशवर्गीचक्रमुक्तमिति ॥ इतिद्वादशवर्गीचक्रम् ॥
यह मत ठीक नहीं: मानित्थ ने दस श्लोकों में बारह वर्ग की कुंडली दी, और नीलकंठ भी देते हैं।