हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 2 · दृष्टि, बल और फल
दृष्टिसाङ्गबलेष्टकष्टाद्यानयनाधिकारः
अथ जीवशन्योरर्द्धरात्रानंतरबलारंभस्तृतीयप्रहरान्ते बलम्पूर्णञ्चतुर्थप्रहरान्ते बलं शून्यं अथ सूर्याद्रात्रिमानमानीय यद्यर्द्धरात्रानंतरमिष्टकालस्तदा तस्मिन्नर्द्धरात्रः शोध्यः यदि तृतीयप्रहरोत्तरमिष्टकालस्स रात्रिमानमध्ये शोध्यश्शेषं षष्टिगुणम्प्रहरमानेन भक्तं लब्धङ्गुरुशनिबलम्
अब गुरु और शनि। उनका बल आधी रात के बाद शुरू होता है। तीसरे प्रहर (दिन या रात का चौथाई भाग) के अंत पर बल पूरा होता है। चौथे प्रहर के अंत पर वह शून्य है। सूर्य से रात की लंबाई निकालिए। अगर चाहा हुआ समय आधी रात के बाद है, तो उसमें से आधी रात घटाइए। अगर चाहा हुआ समय तीसरे प्रहर के बाद है, तो उसे रात की लंबाई में से घटाइए। बचे हुए को साठ से गुणा कीजिए। एक प्रहर की लंबाई से भाग दीजिए। परिणाम गुरु और शनि का बल है।
सरल अर्थ: काल बल: गुरु और शनि आधी रात के बाद बढ़ते हैं और तीसरे प्रहर के अंत पर पूरे होते हैं। बल बचे हुए को 60 से गुणा करके एक प्रहर से भाग देने पर मिलता है।
अथ दिवसादिग्रहबलम् । तत्र लग्नमध्ये रविं विशोध्य यद्यवशेषं न्यूनन्तदा तद्राश्यादिकं विंशद्गुणम्बलम् अधिकं षट्च्युतं विधेयं शेषं राश्यादिविंशद्गुणम्पुङ्ग्रहाणाम्बलम्भवति पुङ्ग्रहाणां रव्यूनलग्ने षडधिके तु न बलमेवं रव्यूने लग्ने षडूने सति स्त्रीग्रहेषु न बलम् षडधिके षडूनं वाधिकं द्वादशत्यक्तमवशेषं विंशतिगुणं स्त्रीग्रहवीर्य्यं भवति यतो दिननिशोः पुंस्त्रीप्राबल्यमुक्तं सन्धौ तु विरामः
दिन और रात का बल: लग्न में से सूर्य घटाइए। पुरुष ग्रह 3 राशि पर 60 तक बढ़ते हैं और 0 और 6 पर शून्य। स्त्री ग्रह 9 राशि पर 60 तक बढ़ते हैं और 6 और 12…
एतत्स्पष्टमुक्तम्मुक्तावल्याम् ॥
काल बल: लग्न घटा सूर्य राशि तक बढ़ता है, फिर घटता है। पुरुष ग्रह इसका अनुसरण करते हैं। बाकी ग्रह राशि से आगे इसका अनुसरण करते हैं।