हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 2 · दृष्टि, बल और फल
दृष्टिसाङ्गबलेष्टकष्टाद्यानयनाधिकारः
अथकालबलम् ॥ तत्रसमरसिंहः॥गुरुमंदौ यदि पश्चिमरात्रौ शुक्रेंदुभूसुताः सायम् ॥उदयंति तदा बलिनो नरग्रहाश्चाहि नक्तमपरे च ॥
अब काल बल। वहाँ समरसिंह कहते हैं: गुरु और शनि रात के अंतिम भाग में उदय हों तो बलवान हैं। शुक्र, चंद्रमा और मंगल शाम को उदय हों तो बलवान हैं। पुरुष ग्रह दिन में बलवान हैं, और बाकी रात में।
सरल अर्थ: समरसिंह का काल बल: गुरु और शनि रात के अंत में, शुक्र, चंद्रमा और मंगल शाम को। पुरुष ग्रह दिन में, बाकी रात में।
अत्रार्कात्सप्तमलग्नोदयः कालः सायंशब्दवाच्यस्तत्र चंद्रभौमौ पूर्ण ६० बलौ अत्रार्काच्छुक्रः सप्तमः कदापि नसंभवत्यतोत्र सप्तमशब्दः परमांतरवाची ज्ञेयः अतः सूर्यशुक्रयोः परमांतरांशैः पंचाशत्संख्यैर्बलं साध्यं
काल बल: जिस समय सूर्य से सातवीं राशि उदय हो, तब चंद्रमा और मंगल को 60 मिलता है। शुक्र सूर्य से अपनी सबसे बड़ी दूरी, 50 अंश, लेता है।
उक्तंच मुक्तावल्यां ॥
मुक्तावली का काल बल: सूर्य से सातवें में चंद्रमा और मंगल बलवान हैं। शुक्र 50 अंश के अंतर पर बलवान है।
सूर्यतुल्यत्वे सर्वेपि निर्बलाः ॥ अथबलानयनं ॥ सूर्यस्य चंद्रभौमयोश्चांतरं षडूनं स्थाप्यं तदंशास्त्रिभक्ता बलं भवेत् अत्रोपपत्तिरुच्चबलवत् सूर्यशुक्रयोश्चांतरं पंचाशदंशमध्ये स्थाप्यं तदनंतरमेव तदंशाः षड्गुणाः पंचभक्ताः शुक्रबलं स्यात् अत्रोपपत्तिः यदि पंचाशदंशैः षष्टिकला लभ्यंते तदेष्टेन किमित्युभयोर्दशभिरपवर्ते कृते गुणकषड्भाजकः पंचेत्युपपन्नं
काल बल: चंद्रमा और मंगल सूर्य से अंतर छह राशि से कम रखकर, 3 से भाग देकर लेते हैं। शुक्र 50 अंश के भीतर का अंतर लेता है, 6 से गुणा और 5 से भाग।