हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 1 · ग्रह, राशि और वर्ष प्रवेश
ग्रहराशिस्वरूपवर्षप्रवेशाद्यानयनाधिकारः
अथात्ररात्रिजन्मनीष्टकालयोगे विशेषउक्तस्ताजिकालंकारे ॥निशि जन्मभवेद्यदा तदा गतवारादिकमत्रसंयुतं ॥दिनमानयुतक्षपाघटीपलपूर्वैरिहवासरोगत इति ॥
अब रात के जन्म के लिए ताजिकालंकार समय जोड़ने का खास नियम देता है। जब जन्म रात में हो, तो रात की घटी (24 मिनट की इकाई), पल (24 सेकंड की इकाई) और बाकी लो। उनमें दिन की लंबाई जोड़ो। इन्हें बीते वार में जोड़ो। यहाँ वार बीता हुआ गिना जाता है।
सरल अर्थ: रात का जन्म: बीते वार में दिन की लंबाई और बीता हुआ रात का समय जोड़ो।
यद्वारात्रिजन्मनि वर्षसंघोत्थघटीषुरात्रिगतघटिकायोज्यास्तत्र वर्षलग्नस्पष्टीकरणं सषट्कसूर्यात्कर्तव्यं यतो गतघटिकाः सूर्यास्ताद्याताइति अथवा वर्षसंघोत्थघट्याद्यभिष्टकालं प्रकल्प्य सजन्मलग्नं रविं प्रकल्प्य यल्लग्नं तद्वर्षप्रवेशलग्नं भवति ॥
रात के जन्म की और रीतियाँ: रात का समय सूर्यास्त से गिनो और सूर्य में छह राशियाँ जोड़ो। या समय जन्म लग्न से गिनो।
एवं सकलगणकसार्वभौमश्रीमद्रामदैवज्ञाप्तविधैर्मादृशैरनेके विशेषाः कर्तुं शक्यंते परंतु विस्तरभयादनुयोगः ॥
और सुधार: संभव हैं, पर ग्रंथ लंबा न हो इसलिए छोड़े गए।
अत्रेदंध्येयं ॥ यदिचैत्रादेरनंतरमपि मीनार्के जन्म तदा पूर्ववर्षशक एव जन्मशकः प्रकल्प्यः ॥ एवं जन्मार्कसमभानुश्चैत्रादेरूर्ध्वं मेषादेः प्राग्भवति तदा प्रागब्दशक एवाभीष्टशकः प्रकल्प्यः ॥ मेषादेरूर्ध्वं त्वग्रिमशक एव ज्ञेयः ॥
कौन-सा शक वर्ष: चैत्र शुरू होने के बाद भी सूर्य मीन में हो, तो पिछला वर्ष लो।