हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 1 · ग्रह, राशि और वर्ष प्रवेश
ग्रहराशिस्वरूपवर्षप्रवेशाद्यानयनाधिकारः
अथ ग्रहस्वरूपप्रयोजनम् ॥ तत्र ब्राह्मणादिजातिज्ञानं ॥ वृद्धत्वादिवयोज्ञानं ॥ ग्रामादिनिवासज्ञानं ॥ वातादिप्रकृतिज्ञानं ॥ चतुरस्रादिआकृतिज्ञानम् ॥ पुमान्स्त्रीचेतिज्ञानं ॥
अब ग्रहों के स्वभाव का उपयोग। यहाँ: वर्ण जानना, ब्राह्मण और बाकी। आयु जानना, बूढ़ा और बाकी। निवास जानना, गाँव और बाकी। स्वभाव जानना, वात (शरीर की वायु) और बाकी। आकार जानना, चौकोर और बाकी। पुरुष और स्त्री जानना।
सरल अर्थ: ग्रह-स्वभाव के उपयोग: वे वर्ण, आयु, निवास, स्वभाव, आकार और पुरुष या स्त्री बताते हैं।
प्रयोजनं मम कार्यमस्मिन्वर्षे केन भविष्यतीतिप्रश्नेवर्षलग्नेशसमजात्यादिकेन वर्षेशसमजात्यादिकेन वा मनुष्येण वा कार्यं ज्ञेयम् ॥
इस वर्ष मेरा काम कौन करेगा: वर्ष लग्न के स्वामी जैसा या वर्षेश जैसा व्यक्ति।
कटुकादिरसज्ञानम् ॥ तुर्य्यस्थखेटवसतिर्भोज्याह्ने रसमादिशेदित्याद्युक्तं ॥
ग्रहों के स्वाद: ये चौथे भाव के ग्रह से भोजन का स्वाद बताते हैं।
स्वर्णादिद्रव्योक्तिर्वर्षे सबलग्रहस्य द्रव्यलाभो निर्बलग्रहस्य द्रव्यहानिरित्याद्यर्थं ॥
ग्रह और वस्तुएँ: वर्ष में बलवान ग्रह की वस्तुएँ मिलती हैं, कमज़ोर ग्रह की खो जाती हैं।