हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 1 · ग्रह, राशि और वर्ष प्रवेश
ग्रहराशिस्वरूपवर्षप्रवेशाद्यानयनाधिकारः
अन्तराळविहीनो यो दृष्ट्या पश्यति पूर्णया ॥स ज्ञेयः पापसंदृष्टो रश्मिहीनोर्कमध्यगः ॥
जो पूरी दृष्टि (ग्रह की नज़र) से देखता है, बीच में कोई अंतर नहीं, उसे पापसंदृष्ट (बुरे ग्रह से देखा गया) जानना चाहिए। जो सूर्य के भीतर खड़ा हो वह रश्मिहीन (किरणों से रहित) है।
सरल अर्थ: बुरे ग्रह से देखा ग्रह: बीच में अंतर के बिना पूरी दृष्टि। किरणों से रहित: सूर्य के पास का ग्रह।
अथ ग्रहस्वरूपप्रयोजनम् ॥ तत्र ब्राह्मणादिजातिज्ञानं ॥ वृद्धत्वादिवयोज्ञानं ॥ ग्रामादिनिवासज्ञानं ॥ वातादिप्रकृतिज्ञानं ॥ चतुरस्रादिआकृतिज्ञानम् ॥ पुमान्स्त्रीचेतिज्ञानं ॥
ग्रह-स्वभाव के उपयोग: वे वर्ण, आयु, निवास, स्वभाव, आकार और पुरुष या स्त्री बताते हैं।
प्रयोजनं मम कार्यमस्मिन्वर्षे केन भविष्यतीतिप्रश्नेवर्षलग्नेशसमजात्यादिकेन वर्षेशसमजात्यादिकेन वा मनुष्येण वा कार्यं ज्ञेयम् ॥
इस वर्ष मेरा काम कौन करेगा: वर्ष लग्न के स्वामी जैसा या वर्षेश जैसा व्यक्ति।
कटुकादिरसज्ञानम् ॥ तुर्य्यस्थखेटवसतिर्भोज्याह्ने रसमादिशेदित्याद्युक्तं ॥
ग्रहों के स्वाद: ये चौथे भाव के ग्रह से भोजन का स्वाद बताते हैं।