हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 1 · ग्रह, राशि और वर्ष प्रवेश
ग्रहराशिस्वरूपवर्षप्रवेशाद्यानयनाधिकारः
अन्यच्च"सर्वस्यैव हि शास्त्रस्य कर्म्मणो वापि कस्यचित् ॥यावत्प्रयोजनं नोक्तं तावत्तत्केन गृह्यते"
और एक और वचन: 'कोई भी विद्या लो, या कोई भी कर्म। जब तक उसका प्रयोजन न बताया जाए, कौन उसे अपनाएगा?'
सरल अर्थ: प्रयोजन क्यों बताएँ: प्रयोजन बताए बिना कोई ग्रंथ नहीं अपनाता।
इत्युच्यते यवनाचार्येण पारस्या भाषया प्रणीतज्योतिश्शास्त्रैकदेशरूपं वार्षिकादिनानाविधफलादेशफलकं शास्त्रं ताजिकशब्दवाच्यम् ॥ तदनन्तरसंभूतैः समरसिंहादिभिरधीतव्याकरणैर्ब्राह्मणैस्तदेव शास्त्रं संस्कृतशब्दोपनिबद्धं तदपि ताजिकशब्दवाच्यमेव ॥ अतएवैतैस्ताएव इक्कवालादयो यावंत्यः संज्ञा उपनिबद्धाः ॥
ताजिक क्या है: वार्षिक फल की फ़ारसी विद्या, जिसे समरसिंह और दूसरों ने उसके शब्द रखते हुए संस्कृत में रखा।
अत्र ग्रहराशिस्वरूपषोडशयोगसहमासांगवर्षफलभावविचारदशाविभागगमनागमनाद्यनेकप्रश्नरूपास्ताजिकपदार्थाः प्रतिपाद्यंते न विषयभूताः । एषां पदार्थानां ताजिकग्रंथस्य च प्रतिपाद्यप्रतिपादकभावः संबंधः ॥
ताजिक का विषय: ग्रह, राशियाँ, योग, सहम, वर्ष का फल, भाव, दशाएँ और प्रश्न; ग्रंथ इन्हें सिखाता है।
प्रयोजनञ्च भूतभविष्यद्वर्तमानशुभाशुभफलकथनम् ॥
प्रयोजन: बीते, चल रहे और आने वाले समय के अच्छे-बुरे फल बताना।