जातकालङ्कार · गणेश दैवज्ञ कृत
अध्याय 2
भावफलाध्यायः
वाक्स्थानेशोगुरुर्वाव्ययरिपुविलयस्थानगोवाग्विहीनश्चैवंपित्रादिकानांपतयइहयुतामूकतास्याच्चताभ्याम् ॥वागीशात्पंचमेशस्त्रिकभवनगतःपुत्रधर्मांगनाथारंध्रेद्वेष्यांतिमस्थायदिजनुषिनृणामात्मजानामभावः ॥ १२ ॥
पाँचवाँ भाव वाणी का भाव है। उसका स्वामी या गुरु बारहवें, छठे या आठवें भाव में हो सकता है। तब जातक की वाणी कमज़ोर हो सकती है। इसी तरह पिता आदि के भावों के स्वामी इन दोनों से मिल सकते हैं। तब गूँगापन हो सकता है। गुरु से पाँचवें भाव का स्वामी छठे, आठवें या बारहवें भाव में हो सकता है। या पाँचवें, नौवें और पहले भाव के स्वामी आठवें, छठे या बारहवें भाव में हों। तब हो सकता है कि जातक की संतान न हो।
सरल अर्थ: पाँचवें भाव का स्वामी या गुरु बुरे भाव में हो तो वाणी को नुकसान हो सकता है। संतान वाले भावों के स्वामी बुरे भावों में हों तो हो सकता है संतान न हो।
किंचित्कालंविलंबःशुभखगसहितास्तेथकर्केसुतर्क्षेचंद्रेकन्याप्रजावान्प्रमिततनयवांश्चाथदेवेंद्रपूज्यात् ॥
अच्छे ग्रह कुछ देरी से संतान देते हैं। पाँचवें भाव में बुरा ग्रह हो तो संतान न होने का डर रहता है।
कुंभेचेत्पंचपुत्रास्तदनुचमकरेनंदनेप्यात्मजाःस्युस्तिस्रोभौमःसुतानांत्रितयमथसुतादायकोरौहिणेयः ॥
संतान की गिनती पाँचवें भाव के ग्रह और राशि पर टिकी है। कोई पाँच बेटे देते हैं, कोई बेटियाँ।
पापोवावासवेज्यःसुखभवनगतःपंचमेवाष्टमेवाशीतांशुःसंततेःस्यात्खगुणमितसमातुल्यएवप्रबंधः ॥
कुछ स्थितियाँ संतान को कई वर्ष रोक सकती हैं। पाँचवें भाव में हर बुरा ग्रह, जिसे अच्छे ग्रह न देखें, एक वर्ष की देरी जोड़ता है।