हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 7 · दशाएँ निकालना
दशानयनाधिकाराध्यायः
वर्षप्रवेशसमये कालहोरेशस्य सबलत्वे कालहोरादशा ॥ ४ ॥ वर्षप्रवेशलग्नहद्देश्वरस्य सबलत्वे हद्दा दशा ॥ ५ ॥ चंद्रस्य सबलत्वे निसर्गदशा ॥ ६ ॥
वर्ष प्रवेश के समय कालहोरा (घंटे का स्वामी ग्रह) का स्वामी बलवान हो सकता है। तब कालहोरा दशा (ग्रह का समय) लें। (4) जब वर्ष प्रवेश लग्न (उदय राशि) का हद्दा (राशि में ग्रह का अपना छोटा भाग) स्वामी बलवान हो, तब हद्दा दशा लें। (5) जब चंद्रमा बलवान हो, तब स्वाभाविक दशा लें। (6)
सरल अर्थ: दशा पद्धति चुनना (4-6): घंटे का स्वामी बलवान हो, हद्दा स्वामी बलवान हो, या चंद्रमा बलवान हो।
वर्षे जन्मराशीश्वरस्य सबलत्वे गौरीमता दशा मुद्दाख्या ॥ ७ ॥ वर्षे चंद्रराशीश्वरस्य सबलत्वे बलराममता दशा विधेया ॥ ८ ॥ सर्वेषाम्बलसाम्ये बलापेक्षया रहिता तसीरदशा कर्तव्या ॥ ९ ॥ लग्नोपरि सर्वग्रहाणां दृष्ट्यभावे भावदशा कर्तव्येति तत्त्वम् ॥ १० ॥
दशा पद्धति चुनना (7-10): जन्म राशि का स्वामी, चंद्रमा की राशि का स्वामी। या बराबर बल, या लग्न को कोई ग्रह न देखे।
अथ दशाफले विशेषः ॥ तत्र पूर्वम्पूर्णबलस्य रवेर्दशाफले गजाश्वलाभादिफलमुक्तम् ॥ पूर्णबलरविदशा तु सर्वेषां वर्षप्रवेशे कदापि न संभवतीति नियमो न दृश्यते ॥ परन्तु तेषां गजाश्वलाभादिकन्न दृश्यते तत्र किं कारणमिति चेदुच्यते ॥
पूरे बल वाले सूर्य की दशा: नियम के अनुसार हाथी-घोड़े मिलने चाहिए, फिर भी बहुत कम लोगों को मिलते हैं। कारण आगे है।
जन्मनि जातकोक्तमार्गेण रविश्चेत्पूर्णबलो वर्षेपि पूर्णबलः शुभस्थानगश्च भवति तदा गजाश्वलाभादिकमवश्यं वर्षे वक्तव्यम् ॥ जन्महीने बले सूर्ये वर्षे पूर्णवीर्येपिगजाश्वादिलाभादिकं स्वप्ने वक्तव्यम् ॥
सूर्य की दशा के फल: जन्म और वर्ष दोनों में सूर्य बलवान हो तो बड़े लाभ। जन्म में कमज़ोर हो तो लाभ केवल सपने में दिखते हैं।