हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 7 · दशाएँ निकालना
दशानयनाधिकाराध्यायः
तत्र वर्षे सर्वापेक्षया हीनांशग्रहस्य सबलत्वे तदाहीनांशदशा विधेया ॥१॥ सर्वग्रहैर्दृष्टे लग्ने तसीरदशा ॥ २ ॥ लग्नस्य सबलत्वे भावतसीरदशा ॥३॥
उनमें, वर्ष में सबसे कम अंशों वाला ग्रह बलवान हो सकता है। तब हीनांश दशा (सबसे कम अंशों से दशा) लें। (1) जब सब ग्रह लग्न (उदय राशि) को देखें, तब तसिर दशा (लग्न पर ग्रहों की दृष्टि से दशा) लें। (2) जब लग्न बलवान हो, तब भाव तसिर दशा लें। (3)
सरल अर्थ: दशा पद्धति चुनना (1-3): सबसे कम अंश वाला ग्रह बलवान हो, सब ग्रह लग्न को देखें, या लग्न बलवान हो।
वर्षप्रवेशसमये कालहोरेशस्य सबलत्वे कालहोरादशा ॥ ४ ॥ वर्षप्रवेशलग्नहद्देश्वरस्य सबलत्वे हद्दा दशा ॥ ५ ॥ चंद्रस्य सबलत्वे निसर्गदशा ॥ ६ ॥
दशा पद्धति चुनना (4-6): घंटे का स्वामी बलवान हो, हद्दा स्वामी बलवान हो, या चंद्रमा बलवान हो।
वर्षे जन्मराशीश्वरस्य सबलत्वे गौरीमता दशा मुद्दाख्या ॥ ७ ॥ वर्षे चंद्रराशीश्वरस्य सबलत्वे बलराममता दशा विधेया ॥ ८ ॥ सर्वेषाम्बलसाम्ये बलापेक्षया रहिता तसीरदशा कर्तव्या ॥ ९ ॥ लग्नोपरि सर्वग्रहाणां दृष्ट्यभावे भावदशा कर्तव्येति तत्त्वम् ॥ १० ॥
दशा पद्धति चुनना (7-10): जन्म राशि का स्वामी, चंद्रमा की राशि का स्वामी। या बराबर बल, या लग्न को कोई ग्रह न देखे।
अथ दशाफले विशेषः ॥ तत्र पूर्वम्पूर्णबलस्य रवेर्दशाफले गजाश्वलाभादिफलमुक्तम् ॥ पूर्णबलरविदशा तु सर्वेषां वर्षप्रवेशे कदापि न संभवतीति नियमो न दृश्यते ॥ परन्तु तेषां गजाश्वलाभादिकन्न दृश्यते तत्र किं कारणमिति चेदुच्यते ॥
पूरे बल वाले सूर्य की दशा: नियम के अनुसार हाथी-घोड़े मिलने चाहिए, फिर भी बहुत कम लोगों को मिलते हैं। कारण आगे है।