हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 7 · दशाएँ निकालना
दशानयनाधिकाराध्यायः
यत्रयत्र द्वयोर्बहूनां वा ग्रहाणामंशादिसाम्यन्तत्र दशाक्रमज्ञानमुक्तम् हिल्लाजेन ॥अंशाद्यस्य समत्वे दशा च वीर्य्याधिकस्य पूर्वा स्यात् ॥वीर्यस्यापि समत्वे स्पष्टाल्पगतेर्दशा पूर्वा ॥ १ ॥
जहाँ भी दो या अधिक ग्रहों के अंश बराबर हों, वहाँ हिल्लाज दशा (ग्रह का समय) का क्रम बताते हैं। अगर अंश और छोटे भाग बराबर हों, तो बलवान की दशा पहले आती है। अगर बल भी बराबर हो, तो जिसकी सटीक गति धीमी है उसकी दशा पहले आती है।
सरल अर्थ: बराबर अंश: बलवान ग्रह की दशा पहले आती है। बल भी बराबर हो तो धीमे ग्रह की पहले।
वर्षतंत्रेपि ॥
ताजिक नीलकंठी 4.4 वाला ही श्लोक है; उसका अर्थ वहाँ देखें।
अत्र शुद्धांशानाम्पात्यांशानां साम्येऽधिकबलग्रहस्याद्यदशा नैतद्युक्तम् ॥ शुद्धांशसाम्ये यतो दशाक्रमज्ञानंहीनांशक्रमेणोक्तम्॥अत्र हीनांशसाम्याभावे पात्यांशसाम्याभावे पात्यांशसाम्यं भवति॥
'शुद्ध किए अंश' का अर्थ: बचे अंश नहीं। बचे अंश बराबर हों तो भी कम अंश का क्रम नहीं बदलता।
उदाहरणम् ॥ तत्र हीनांशा ग्रहाः पात्यांशाश्च लिख्यन्ते ॥
बराबर बचे अंशों का उदाहरण: आगे ग्रहों की एक तालिका है।