हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 7 · दशाएँ निकालना
दशानयनाधिकाराध्यायः
वामनेन तु मुन्थाफलज्ञानार्थं लग्नवन्मुन्थादशापि कर्तव्येत्युक्तम् ॥सर्वग्रहाणां मुन्थाया भुक्तांशान् स्वाँश्च पीडयेदिति ॥
वामन मुंथा (हर साल एक राशि आगे बढ़ने वाला बिंदु) के बारे में यह कहते हैं। उसके फल जानने के लिए मुंथा की भी एक दशा (ग्रह का समय) बनानी चाहिए। वह लग्न (उदय राशि) की तरह बनती है। 'सब ग्रहों के और मुंथा के गत अंश, और उनके अपने, लेकर उन्हें निकालें।'
सरल अर्थ: मुंथा की दशा: वामन कहते हैं कि मुंथा को भी एक दशा दें, जो लग्न की तरह निकाली जाए।
यत्रयत्र द्वयोर्बहूनां वा ग्रहाणामंशादिसाम्यन्तत्र दशाक्रमज्ञानमुक्तम् हिल्लाजेन ॥
बराबर अंश: बलवान ग्रह की दशा पहले आती है। बल भी बराबर हो तो धीमे ग्रह की पहले।
वर्षतंत्रेपि ॥
ताजिक नीलकंठी 4.4 वाला ही श्लोक है; उसका अर्थ वहाँ देखें।
अत्र शुद्धांशानाम्पात्यांशानां साम्येऽधिकबलग्रहस्याद्यदशा नैतद्युक्तम् ॥ शुद्धांशसाम्ये यतो दशाक्रमज्ञानंहीनांशक्रमेणोक्तम्॥अत्र हीनांशसाम्याभावे पात्यांशसाम्याभावे पात्यांशसाम्यं भवति॥
'शुद्ध किए अंश' का अर्थ: बचे अंश नहीं। बचे अंश बराबर हों तो भी कम अंश का क्रम नहीं बदलता।