हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 4 · सहम (खास बिंदु)
सहमाध्यायः
शनिं विलोमन्निशि चांद्रियोगाद्व्यापार ३९ माराज्ज्ञमपास्य शश्वत् ॥४० ॥पानीयपातः शशिनं विशोध्य सौरेर्विलोमं निशि पूर्ववत्स्यात् ॥ ४१ ॥
यही श्लोक: Tajika Nilakanthi 3.20
यही श्लोक ताजिक नीलकंठी 3.20 में है; उसका हिंदी अर्थ वहाँ दिया है।
सरल अर्थ: ताजिक नीलकंठी 3.20 वाला ही श्लोक है; उसका अर्थ वहाँ देखें।
मंदं कुजात्प्रोह्य रिपुर्विलोमं रात्रौ भवे ४२ द्भौमविहीनपुण्यात् ॥
शत्रु बिंदु: मंगल घटा शनि। साहस बिंदु: पुण्य बिंदु घटा मंगल। उपाय बिंदु: सूर्य घटा गुरु। गरीबी बिंदु: पुण्य बिंदु, बुध घटाकर फिर जोड़ें। सब रात में…
अत्र पुण्यसहमाद्बुधं शोधयेत् पश्चाद्बुधं योजयेत् ॥ एवं कृते पुण्यसहमतुल्यं दरिद्रसहमं भवति ॥ परंतु रात्रौ वैपरीत्यनिमित्तं दरिद्रसहमानयनं कृतमिति ॥
गरीबी बिंदु: पुण्य बिंदु घटा बुध, फिर जमा बुध। यह दिन में पुण्य बिंदु के बराबर है, और अलग नियम रात के उलटे के कारण है।
सूर्योच्चतः ० । १० सूर्यमपास्य नक्तं चंद्रं निजोच्चा १३ द्गुरुतापुरोक्त्या ४६ ॥
महत्व बिंदु का नियम। दिन में सूर्य का उच्च बिंदु घटा सूर्य, रात में चंद्रमा का उच्च बिंदु घटा चंद्रमा, फिर लग्न जोड़ें।