हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 4 · सहम (खास बिंदु)
सहमाध्यायः
अत्र यस्मात्पात्यस्स एव योज्यो ज्ञेयः॥यथा मित्रसहमे शुक्रोत्पात उक्तस्तत्र शुक्रो योज्यते तथात्र षष्ठभावो योज्य इत्यर्थः ॥ अत्रारमपास्य शुक्रादित्यग्रिमेण सम्बन्धः॥
यहाँ, जिसमें से घटाया जाता है, उसे ही जोड़ना है। मित्र सहम (जीवन के एक विषय का खास बिंदु) में घटाना शुक्र से कहा गया था, और वहाँ शुक्र जोड़ा जाता है। उसी तरह यहाँ छठा भाव जोड़ा जाता है। यही अर्थ है। यहाँ ‘शुक्र में से मंगल घटाकर’ शब्द आगे की बात से जुड़ते हैं।
सरल अर्थ: दुख बिंदु: छठा भाव जोड़ा जाता है। मंगल और शुक्र वाले शब्द अगले नियम के हैं।
श्रद्धा सदा प्रोक्तदिशाथ ३५ पुण्यं विद्याख्यतः प्रोह्य सदा पुरोक्ता ॥
ताजिक नीलकंठी 3.19 वाला ही श्लोक है; उसका अर्थ वहाँ देखें।
शनिं विलोमन्निशि चांद्रियोगाद्व्यापार ३९ माराज्ज्ञमपास्य शश्वत् ॥४० ॥
ताजिक नीलकंठी 3.20 वाला ही श्लोक है; उसका अर्थ वहाँ देखें।
मंदं कुजात्प्रोह्य रिपुर्विलोमं रात्रौ भवे ४२ द्भौमविहीनपुण्यात् ॥
शत्रु बिंदु: मंगल घटा शनि। साहस बिंदु: पुण्य बिंदु घटा मंगल। उपाय बिंदु: सूर्य घटा गुरु। गरीबी बिंदु: पुण्य बिंदु, बुध घटाकर फिर जोड़ें। सब रात में…