हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 4 · सहम (खास बिंदु)
सहमाध्यायः
ताजिकसारे तु ॥सामर्थ्यन्तनुपात्त्यजेत्क्षितिसुतं घस्रेऽन्यथा रात्रिष्विति ॥
पर ताजिकसार में: समर्थता। दिन में लग्न (उदय राशि) के स्वामी में से मंगल घटाइए। रात में उलटा।
सरल अर्थ: समर्थता बिंदु पर ताजिकसार: दिन में लग्न स्वामी में से मंगल घटाएँ, रात में उलटा।
सामर्थ्यसहमे शोध्यशोधकवैपरीत्यमुक्तन्तन्निर्मूलत्वादुपेक्ष्यम् ॥
बलभद्र समर्थता बिंदु में ताजिकसार की अदला-बदली को छोड़ देते हैं।
यदाह समरसिंहः ॥
समर्थता बिंदु पर समरसिंह: दिन में लग्न स्वामी से शुक्र तक, रात में उलटा। आगे की पंक्तियाँ इसे मंगल से हल करती हैं।
अस्यार्थः ॥ लग्नाधीशाद्भौमं यावत्सामर्थ्यसहमं भवति भौमाल्लग्नाधीशं शोधयेदित्यर्थः ॥ नन्वेतत्कुतोवगम्यत इति चेच्छृणु । अत्रैतद्व्याख्यानम्प्रत्यक्षोपलब्ध्यैव युक्तं यतो भौमाल्लग्नाधिपे शोधिते सति लग्नाधीशाद्भौमपर्यन्तङ्गणना भवति ॥ लग्नाधीशाद्भौमे शोधिते सति लग्नेशाद्भौमपर्यंतं गणना भवति ॥
समर्थता बिंदु: गिनती लग्न स्वामी से मंगल तक चलती है, इसलिए मंगल में से लग्न स्वामी घटाएँ।