हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 1 · ग्रह, राशि और वर्ष प्रवेश
ग्रहराशिस्वरूपवर्षप्रवेशाद्यानयनाधिकारः
वर्षलग्नादपि जगल्लग्नविचारोयमुक्तोयंत्राधिकारे ॥जन्मलग्नाद्वर्षलग्नाज्जगल्लग्नं यदा भवेत् ॥अष्टमे द्वादशे वापि स वर्षो न शुभावहः ॥१॥
संसार के लग्न (उदय राशि) का यह अध्ययन, वर्ष लग्न से भी, यंत्राधिकार में बताया है। संसार का लग्न जन्म लग्न या वर्ष लग्न से आठवें या बारहवें भाव में पड़ सकता है। तब वह वर्ष भला नहीं लाता।
सरल अर्थ: संसार का लग्न जन्म या वर्ष की उदय राशि से आठवें या बारहवें में: वर्ष अच्छा नहीं।
अन्योपि विशेषस्तत्रैव
संसार का लग्न नगर की राशि से आठवें या बारहवें में: उस नगर की हानि।
अथजन्मकाले येन सिद्धान्तेन करणेन वा मकरन्दरामविनोदादिसारणीग्रंथेन वा ग्रहाः षट्कर्मसंस्कृताः साधितास्तेनैव वर्षप्रवेशेपि उदयांतरादिषट्कर्मसंस्कृतास्स्पष्टाग्रहास्सगतिकाः साधनीयाः ॥
वर्ष के सच्चे ग्रह: जन्म के समय जो ग्रह गणित का ग्रंथ लिया था वही लो, वही सुधार लगाओ।
उक्तञ्चपद्धतौ ॥
वर्ष के ग्रह और उदय राशि: ग्रह अपनी पुस्तिका से; उदय राशि अपने स्थान के उगने के समय से।