हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 1 · ग्रह, राशि और वर्ष प्रवेश
ग्रहराशिस्वरूपवर्षप्रवेशाद्यानयनाधिकारः
मेषप्रवेशलग्नस्य जगल्लग्नेति नाम यवना वदन्ति ।
यवन (विदेशी आचार्य) सूर्य के मेष में प्रवेश के लग्न (उदय राशि) को जगल लग्न (संसार का लग्न) कहते हैं।
सरल अर्थ: संसार का लग्न: सूर्य के मेष में प्रवेश के समय की उदय राशि संसार का लग्न कहलाती है।
वर्षलग्नादपि जगल्लग्नविचारोयमुक्तोयंत्राधिकारे ॥
संसार का लग्न जन्म या वर्ष की उदय राशि से आठवें या बारहवें में: वर्ष अच्छा नहीं।
अन्योपि विशेषस्तत्रैव
संसार का लग्न नगर की राशि से आठवें या बारहवें में: उस नगर की हानि।
अथजन्मकाले येन सिद्धान्तेन करणेन वा मकरन्दरामविनोदादिसारणीग्रंथेन वा ग्रहाः षट्कर्मसंस्कृताः साधितास्तेनैव वर्षप्रवेशेपि उदयांतरादिषट्कर्मसंस्कृतास्स्पष्टाग्रहास्सगतिकाः साधनीयाः ॥
वर्ष के सच्चे ग्रह: जन्म के समय जो ग्रह गणित का ग्रंथ लिया था वही लो, वही सुधार लगाओ।