हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 1 · ग्रह, राशि और वर्ष प्रवेश
ग्रहराशिस्वरूपवर्षप्रवेशाद्यानयनाधिकारः
ग्रहाणां मूलत्रिकोणगृहाणि तेनैवोक्तानि ॥"सिंहो वृषः प्रथमषष्ठहयांगतौलिकुंभास्त्रिकोणभवनानि भवंति सूर्यात्"
वे ग्रहों की मूलत्रिकोण (ग्रह का बलवान अपना भाग) राशियाँ भी देते हैं। सूर्य से आगे मूलत्रिकोण राशियाँ ये हैं: सिंह, वृष, पहली, छठी, धनु, तुला और कुंभ।
सरल अर्थ: मूलत्रिकोण राशियाँ: सूर्य की सिंह, चंद्रमा की वृष, मंगल की मेष, बुध की कन्या। गुरु की धनु, शुक्र की तुला, शनि की कुंभ।
इति राशिस्वरूपम् ॥ अथ राशिस्वरूपप्रयोजनम् ॥ तत्र द्विपदचतुष्पददिनरात्रिसंज्ञाराशिस्वरूपप्रयोजनं वक्ष्यमाणभावफले ज्ञेयम् ॥
राशि-स्वभाव का उपयोग: दोपाया, चौपाया, दिन और रात की राशियाँ आगे भावों के फल में काम आती हैं।
पुंस्त्रीराशिप्रयोजनम् ॥ पुंखेटाः पुंराशौ बलिनः स्त्रीग्रहाः स्त्रीराशौ बलिन इतिस्थानबले ज्ञेयम् ॥
पुरुष और स्त्री राशियाँ: पुरुष ग्रह पुरुष राशियों में बलवान हैं, स्त्री ग्रह स्त्री राशियों में।
पित्तोष्णशीतादिप्रयोजनम् ॥ 'रोगकर्त्ता यत्रराशावि'त्यादिषु भावेषुरोगस्थितिज्ञानार्थम् ॥
पित्त, गर्म और ठंडी राशियाँ: ये भावों के फल में बीमारी का स्थान ढूँढने में मदद करती हैं।