मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 4 · विवाह
विवाहप्रकरणम्
लग्नादष्टि१६दिनांततः सममुनी७ष्वं५क९द्युषूर्ध्वं त्वयुग्घस्रे मास्यपि हायने शरमिताद्वर्षात्परं स्वेच्छया । वैफामार्गसिते जगुः श्रुतियुगोद्वाहर्क्षचित्राश्विनीज्यर्क्षैश्चानवमंदिरे निशि वधूसंवेशमंगे स्थिरे ॥ ४० ॥
वधू का घर में प्रवेश: विवाह के 16 दिन के भीतर, सम दिनों में, या 7वें, 5वें या 9वें दिन। उसके बाद विषम दिनों में, विषम महीने या विषम वर्ष में। 5 वर्ष के बाद अपनी इच्छा से। उन्होंने कहा: वैशाख, फाल्गुन और मार्गशीर्ष में, शुक्ल पक्ष में। श्रवण और धनिष्ठा के साथ, विवाह के नक्षत्र, चित्रा, अश्विनी और पुष्य। वधू की पहली रात रात में हो। उसमें स्थिर लग्न (उदय राशि) हो, और नौवें भाव में ग्रह होने पर नहीं।
सरल अर्थ: वधू पहली बार पति के घर कब आए, और इसके लिए अच्छे नक्षत्र और समय।
उद्वाहात्प्रथमे शुचौ यदि वसेद्भर्तुर्गृहे कन्यका हन्यात्तज्जननीं क्षये निजतनुं ज्येष्ठे पतिज्येष्ठकम् । पौषे च श्वशुरं पतिं च मलिने चैत्रे स्वपित्रालये तिष्ठंती पितरं निहंति न भयं तेषामभावे भवेत् ॥ ४१ ॥
विवाह के बाद कुछ महीनों में वधू कहाँ रहे, इससे किसी रिश्तेदार को हानि होने की बात कही गई है।
शूद्रांत्येषु पुनर्भुवापरिणयः प्रोक्तो विवाहोक्तभैर्नालोक्यं तिथिमासवेधभृगुजेज्यास्तादि तत्रार्कभात् । त्रित्र्यृक्षेषु मृतिर्धनं मृतिमृती पुत्रा मृतिर्दुर्भगं श्रीरौन्नत्यमथो धृती१८श११कृत४तत्त्व२५र्क्षेऽत्ययः साभिजित् ॥ ४२ ॥
दोबारा विवाह करने वाली स्त्री विवाह के नक्षत्र लेती है। सूर्य से गिने नक्षत्र अच्छा या बुरा फल देते हैं।
भुक्तायैव सुतामुपोषितनरो दद्याच्च सावित्रिकामारब्धोत्सवके यदा जनिमृती स्यातां स्वगोत्रे क्वचित् । सांगं तं विदधीत वाजमपरेऽस्मादारभेत्पूर्वतो यज्ञोद्वाहनचौलमौंजिकमहःसु स्वर्गदिक्त्रित्रिषु ॥ ४३ ॥
पुत्री देने के नियम, और परिवार में जन्म या मृत्यु होने पर शुरू हो चुके संस्कार कब नहीं रुकते।