मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 4 · विवाह
विवाहप्रकरणम्
वेदी प्राक्प्रवणा चतुर्वरकरा हस्तोच्छ्रिताग्र्यस्य दोर्जादेर्द्वित्रियुगांगुलैरपचिता सोक्ता बहिर्वामतः । यस्यांगं यददोंऽगिनो गदितभे कुर्यादिहेंदोर्बलं नालोक्यं तु विवाहतस्त्र्यरिनवाह्नि प्राङ्न कुर्यादिदम् ॥ ३९ ॥
वेदी पूर्व की ओर ढलान वाली हो। सबसे ऊँचे वर्ण के लिए वह 4 हाथ चौड़ी और एक हाथ ऊँची हो। क्षत्रिय आदि के लिए 2, 3 और 4 उँगली घटाएँ। उसे बाहर, बाईं ओर बनाएँ। उप-संस्कार उन नक्षत्रों में होता है जो उसके मुख्य संस्कार के लिए बताए गए हैं। यहाँ चंद्रमा का बल जाँचना ज़रूरी नहीं है। पर विवाह से पहले के 3रे, 6ठे या 9वें दिन वेदी न बनाएँ।
सरल अर्थ: विवाह वेदी का नाप, और उसे कब बनाएँ: विवाह से पहले के 3रे, 6ठे या 9वें दिन नहीं।
लग्नादष्टि१६दिनांततः सममुनी७ष्वं५क९द्युषूर्ध्वं त्वयुग्घस्रे मास्यपि हायने शरमिताद्वर्षात्परं स्वेच्छया । वैफामार्गसिते जगुः श्रुतियुगोद्वाहर्क्षचित्राश्विनीज्यर्क्षैश्चानवमंदिरे निशि वधूसंवेशमंगे स्थिरे ॥ ४० ॥
वधू पहली बार पति के घर कब आए, और इसके लिए अच्छे नक्षत्र और समय।
उद्वाहात्प्रथमे शुचौ यदि वसेद्भर्तुर्गृहे कन्यका हन्यात्तज्जननीं क्षये निजतनुं ज्येष्ठे पतिज्येष्ठकम् । पौषे च श्वशुरं पतिं च मलिने चैत्रे स्वपित्रालये तिष्ठंती पितरं निहंति न भयं तेषामभावे भवेत् ॥ ४१ ॥
विवाह के बाद कुछ महीनों में वधू कहाँ रहे, इससे किसी रिश्तेदार को हानि होने की बात कही गई है।
शूद्रांत्येषु पुनर्भुवापरिणयः प्रोक्तो विवाहोक्तभैर्नालोक्यं तिथिमासवेधभृगुजेज्यास्तादि तत्रार्कभात् । त्रित्र्यृक्षेषु मृतिर्धनं मृतिमृती पुत्रा मृतिर्दुर्भगं श्रीरौन्नत्यमथो धृती१८श११कृत४तत्त्व२५र्क्षेऽत्ययः साभिजित् ॥ ४२ ॥
दोबारा विवाह करने वाली स्त्री विवाह के नक्षत्र लेती है। सूर्य से गिने नक्षत्र अच्छा या बुरा फल देते हैं।