मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 4 · विवाह
विवाहप्रकरणम्
गौः काली पशुभुङ्महिष्यथ पशुद्विड् द्वौ मृगौ श्वाकपिद्वौ बभ्रू कपिसिंहवाजिहरिगोनागाः क्रमाद्योनयः । सिंहेभं महिषाश्वमोतुखनकं श्वैणं च कीशावि गोव्याघ्रं बभ्रुफणीति भीरुवरयोः प्रेष्येशयोश्च त्यजेत् ॥ ३ ॥
फिर क्रम से: गाय, भैंस, बाघ, भैंस, बाघ, दो हिरण, कुत्ता और बंदर। फिर दो नेवले, बंदर, सिंह, घोड़ा, सिंह, गाय और हाथी। ये क्रम से योनि (पशु मिलान) के पशु हैं। शत्रु जोड़े: सिंह और हाथी, भैंस और घोड़ा, बिल्ली और चूहा, कुत्ता और हिरण। साथ ही बंदर और भेड़, गाय और बाघ, नेवला और साँप। वर और वधू के लिए इन्हें टालें। सेवक और स्वामी के लिए भी इन्हें टालें।
सरल अर्थ: बाकी नक्षत्रों के पशु, और विवाह में टालने लायक शत्रु पशुओं के जोड़े।
भेशा मंशुबुचंरबूशुमगुशाः शोगुः क्रियात्स्यू रवेर्मित्राणीज्यकुजेंदवः शनिसितौ शत्रू विधोर्नो रिपुः । मित्रे सूर्यबुधौ कुजस्य विदरिः सूर्येंदुजीवा हिता ज्ञस्यार्कास्फुजितौ हितौ विधुररिः सूरेः सितज्ञावरी ॥ ४ ॥
मेष से राशियों के स्वामी, और पाँच ग्रहों के मित्र और शत्रु।
मित्राण्यर्ककुजेंदवोऽथ भृगुजस्यारी रवींदू हितौ मंदज्ञौ च शनेः कुजेंदुरवयो नेष्टाः सितज्ञौ हितौ । पूर्वार्द्रांतककोत्तरं नरि सुरेऽर्कांत्यादितीज्यानिलेंदुश्रुत्यश्विनि मित्रमन्यदसुरे दैत्यैर्नृणां स्यान्मृतिः ॥ ५ ॥
गुरु, शुक्र और शनि के मित्र और शत्रु, और देव, मनुष्य और दैत्य गण के नक्षत्र।
स्यादेवासुरयोः कलिर्नृसुरयोर्मध्यं स्वयोः सौहृदं नैस्व्यं द्विव्ययके षडष्टसु विपद्वैपुत्र्यमर्थांकके । शेषेऽर्था विविधा विभैकचरणे भिन्नर्क्षराश्यैककं भिन्नांघ्र्येकभमेतयोर्गणखगौ नाडीनृदूरं च न ॥ ६ ॥
गण और भकूट के फल: और बुरे हैं। एक नक्षत्र वाले मेल में कुछ दोष नहीं गिने जाते।