मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 4 · विवाह
विवाहप्रकरणम्
षट्षष्टिर्ऋतुसंधितस्तिथिभयुक्संधौ द्विनाड्यौ ग्रहात्तत्पादैर्दिवसांस्त्रिवेदषडिभान्प्रागर्धितान् संत्यजेत् । उत्पातेऽद्र्यहमुद्गमं च शिखिनो राकाष्टमीप्राग्दले विट्प्रांत्ये कृतरुद्रयोरबहुले कृष्णे निरेकेष्विह ॥ १८ ॥
ऋतु की संधि से 66 घटिका (24 मिनट की इकाई) टालें। तिथि (चंद्र दिन), नक्षत्र या योग (पंचांग का सूर्य-चंद्र योग) के मिलन पर 2 घटिका टालें। ग्रहण के बाद, जितना ग्रहण लगा उसके हिसाब से, 3, 4, 6 या 8 दिन टालें। उससे पहले उसका आधा टालें। उत्पात (प्रकृति में अनोखा अपशकुन) के बाद 7 दिन टालें। धूमकेतु के उगने का समय भी टालें। विष्टि (तिथि का अशुभ आधा भाग): शुक्ल पक्ष में यह 15वीं और 8वीं तिथि का पहला आधा है। यह 4थी और 11वीं का पिछला आधा है। कृष्ण पक्ष में यह इन तिथियों से एक कम पर पड़ती है।
सरल अर्थ: ऋतु, तिथि और नक्षत्र के मिलन, ग्रहण और उत्पात के आसपास के दिन, और विष्टि टालें।
सार्पेंद्रांतिमभांततोऽब्धिघटिकं पूर्णांततोऽब्ध्यर्धकं कीटांत्यालिविरामतः कुघटिकं गंडांतमूर्ध्वाधरम् । सावैशूव्यहगाख्ययोगविरतौ भं तत्र चंडायुधं दुर्योगे दिनभाच्च साभिजिदयुग्भेऽर्कस्तदैकार्गलः ॥ १९ ॥
कुछ नक्षत्रों, तिथियों और राशियों के अंत के मिलन टालें, और बुरे योगों के दो दोष।
सूर्याद्यामदलं दिवैव निगमाद्र्यश्वीषु नागत्रिषट्संख्याकं कुलिकं दिवेंद्ररविदिङ्नागर्तुवेदद्विकम् । व्येकं तन्निशि षोडशांशमपरे तिथ्यंशमुज्झंति तैः कालं कंटकमैनिघंटममरेज्यज्ञास्फुजिद्भ्यः क्रमात् ॥ २० ॥
हर वार में दिन और रात के बुरे भाग, और इसी तरह गिने तीन और बुरे समय।
शुक्रेंद्वीज्ययमेषु गोंकरविभूतुल्या मुहूर्ता दिवा दुष्टाः स्युः कुजनिश्यगो य इतरे संत्यर्धयामादिषु । प्रेक्ष्यः संप्रति वृद्धितुर्यचरणे ब्रह्मद्वितीयेऽपमः सूर्याद्या अनुविश्वपाशियमलेंद्वह्यर्कभैर्मृत्युदाः ॥ २१ ॥
कुछ वारों के बुरे समय, और मृत्यु देने वाले कहे गए वार-नक्षत्र जोड़े।