मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 4 · विवाह
विवाहप्रकरणम्
दुष्कूटे यदि योनिमैत्रमबलादूरं तदांभोधयो नोचेत्खं त्वनयोर्यदैकमिह भूर्भांघ्र्यैक्यके खंगुणः । सत्कूटे वरदूरता भरिपुता षड् भिन्नराश्यैकभे पंचान्यत्र सुकूटके च गिरयोऽथो नाडिभेदे गजाः ॥ १२ ॥
भकूट (राशियों की दूरी का मिलान): बुरे भकूट में मान लो पशु मित्रता है और स्त्री से सही दूरी है। तब 4। नहीं तो 0। इन दोनों में से सिर्फ़ एक हो तो 1। जब नक्षत्र और पद (नक्षत्र का चौथाई भाग) एक हों तो 0। अच्छे भकूट में वर से दूरी हो या शत्रु राशियाँ हों तो 6। एक नक्षत्र अलग राशियों में हो तो 5। बाकी अच्छे भकूट में 7। नाडी (नब्ज़ का समूह): नाडी अलग हों तो 8।
सरल अर्थ: भकूट के अंक, ज़्यादा से ज़्यादा 7, और नाडी अलग हों तो 8 अंक।
स्त्रीणामष्टमवर्षतस्त्रिषु नृणां तीर्णव्रतानामयुक्ष्वब्देष्वत्र च राधमाघयुगयोर्मार्गे विवाहः शुभः । ज्येष्ठं पूर्वजयोस्त्यजेद्धिमरुचिं ज्ञेज्योनखेटान्वितं यन्मासादिजनुर्भवं प्रथमके गर्भे त्यजेन्नानुजे ॥ १३ ॥
लड़कियों का विवाह 8वें से 10वें वर्ष में, पुरुषों का विषम वर्ष में। पहले जन्मे बच्चे ज्येष्ठ और अपना जन्म महीना टालें।
मूलांत्यार्कमघास्थिरेंद्रनिलयुङ्मैत्रं विवाहे शुभं पापत्यक्तमनिंदुभुक्खलयुतं भोग्यं च विद्धं च भम् । विश्वेंद्वोर्यममित्रयोर्द्विकभयोः पैत्र्यर्क्षहर्योर्मिथोंऽत्यार्यम्णोः पुनरस्रयोर्वरुणभस्वात्योरुभाहस्तयोः ॥ १४ ॥
विवाह के शुभ नक्षत्र, टालने वाले नक्षत्र और एक-दूसरे को रोकने वाले नक्षत्रों के जोड़े।
वेधोऽयं करपीडने निगदितो नान्येषु तेषु स्मृतो वेधः सप्तशलाकके शिवदिशः कार्शानवाद्यैर्युते । वेधोंऽत्यादिमयोर्द्विकत्रिमितयोरंघ्र्योर्मिथः सद्ग्रहैर्विद्धे भे चरणं त्यजेत्खलखगैः सर्वं त्विहांघ्रिं क्वचित् ॥ १५ ॥
यह वेध नियम विवाह के लिए है। अच्छे ग्रह सिर्फ़ एक चौथाई बिगाड़ते हैं, बुरे ग्रह पूरा नक्षत्र।