मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 4 · विवाह
विवाहप्रकरणम्
भूर्वर्णैक्यवरोत्तमेऽथ वशभक्ष्येऽर्धं द्वयं मित्रयोः खं वैराशनके धरारिवशकेऽथो सद्भयोरग्नयः । मिश्रे तच्छकलं त्वथातिसुहृदोर्वेदास्त्रयो मित्रयोरेकः स्याद्द्विषतोः स्वभावगुणयोर्द्वौ खं महावैरिणोः ॥ १० ॥
अंक। वर्ण (जाति मिलान): वर्ण एक हो या वर का वर्ण ऊँचा हो तो 1। वश्य (वश मिलान): एक वश में हो और दूसरा भोजन हो तो आधा। दोनों मित्र हों तो 2। शत्रु और भोजन हो तो 0। शत्रु और वश्य हो तो 1। तारा (जन्म नक्षत्र से तारा की गिनती): दोनों नक्षत्र अच्छे हों तो 3। मिले-जुले हों तो उसका आधा। योनि (पशु मिलान): बहुत गहरे मित्र हों तो 4। मित्र हों तो 3। शत्रु हों तो 1। सम स्वभाव हों तो 2। बड़े शत्रु हों तो 0।
सरल अर्थ: जाति, वश, तारा की गिनती और पशु मिलान के अंक।
एकेशोभयमित्रयोः शरमिता अर्धं समारातिके चत्वारः सममित्रके रिपुहिते भूमिद्व्युदासे त्रयः । नादेवो मनुजा वधूरिह रसास्तद्वैपरीत्ये शराः षट्साम्येऽस्रपपूरुषः सुरवधूरत्रैककोऽन्यत्र खम् ॥ ११ ॥
राशि स्वामियों की मित्रता और देव, मनुष्य और दैत्य गण के अंक।
दुष्कूटे यदि योनिमैत्रमबलादूरं तदांभोधयो नोचेत्खं त्वनयोर्यदैकमिह भूर्भांघ्र्यैक्यके खंगुणः । सत्कूटे वरदूरता भरिपुता षड् भिन्नराश्यैकभे पंचान्यत्र सुकूटके च गिरयोऽथो नाडिभेदे गजाः ॥ १२ ॥
भकूट के अंक, ज़्यादा से ज़्यादा 7, और नाडी अलग हों तो 8 अंक।
स्त्रीणामष्टमवर्षतस्त्रिषु नृणां तीर्णव्रतानामयुक्ष्वब्देष्वत्र च राधमाघयुगयोर्मार्गे विवाहः शुभः । ज्येष्ठं पूर्वजयोस्त्यजेद्धिमरुचिं ज्ञेज्योनखेटान्वितं यन्मासादिजनुर्भवं प्रथमके गर्भे त्यजेन्नानुजे ॥ १३ ॥
लड़कियों का विवाह वें से वें वर्ष में, पुरुषों का विषम वर्ष में। पहले जन्मे बच्चे ज्येष्ठ और अपना जन्म महीना टालें।