हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 8 · मास कुंडली और मासिक फल
मासप्रवेशादिविचाराध्यायः
अत्र लग्नस्थेर्के प्रतापकरणं पापदृष्टे द्वेषकरणं दुर्वाच्यं कठिनवक्ता भोजनावसरे दौस्थं कलिः सप्तमेन तुष्टयः बंधनपीडादिसंभवकरणं वा दशमे राज्यसुखं प्रभुगौरवं वा एकादशे अल्पलाभः द्वादशे राज्यदंडकली ॥ इति विशेषः ॥ इत्यर्कः ॥
यहाँ लग्न (उदय राशि) में सूर्य हो तो वह तेज लाता है। अगर कोई पाप (बुरा ग्रह) उसे देखे, तो वह नफ़रत लाता है। बुरे शब्द; कठोर बोलने वाला। भोजन के समय परेशानी। झगड़ा। सातवें में संतोष नहीं मिलता, या यह बंधन, दर्द आदि दे सकता है। दसवें में राज का सुख, या स्वामी से सम्मान। ग्यारहवें में थोड़ा लाभ। बारहवें में राजा से दंड और झगड़ा। यही खास बात है।
सरल अर्थ: भावों में सूर्य, बलभद्र के नोट: लग्न में तेज, बुरे ग्रह की दृष्टि हो तो नफ़रत और कठोर शब्द। ग्यारहवें में लाभ, बारहवें में शासक से परेशानी।
उच्चगे स्वगृहे चंद्रे देहपुष्टिर्विलग्नगे ॥
चंद्रमा का नवांश, पहला और दूसरा: लग्न में बलवान हो तो शरीर पुष्ट, नहीं तो बुरे फल। दूसरे भाव में अच्छी दृष्टि हो तो धन।
सहजे सहजात्सौख्यं चतुर्थे भव्यभोजनम् ॥
चंद्रमा का नवांश, तीसरा से छठा: भाई से सुख, बढ़िया भोजन, चारों ओर सुख, फिर छठे में बीमारी और कष्ट।
निवृत्तिवार्ताश्रवणं सप्तमे लंघनं मृतौ ॥
चंद्रमा का नवांश, सातवाँ से बारहवाँ: अंत की खबर, उपवास, जीत, ऊँचा पद, कपड़े, अच्छा खर्च।