हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 8 · मास कुंडली और मासिक फल
मासप्रवेशादिविचाराध्यायः
अष्टमे व्याधिराधिश्च धर्महानिस्तु धर्मगे ॥पदाप्तिर्दशमे प्रोक्ता लाभे लाभस्तथा भवेत् ॥व्यये व्ययं नृपाद्दंडः सूर्यस्यांशेः फलं स्मृतम् ॥इत्यर्थः ॥
आठवें में बीमारी और मन का दर्द। नौवें में धर्म (सही आचरण) की हानि। दसवें में पद का लाभ बताया गया है। ग्यारहवें में लाभ है। बारहवें में खर्च और राजा से दंड। यह नवांश (राशि का नौवाँ भाग) में सूर्य का फल माना गया है। यही अर्थ है।
सरल अर्थ: सूर्य का नवांश, आठवाँ से बारहवाँ: बीमारी और चिंता, कर्तव्य में हानि, दसवें में पद। ग्यारहवें में लाभ, बारहवें में खर्च और राजा से दंड।
अत्र लग्नस्थेर्के प्रतापकरणं पापदृष्टे द्वेषकरणं दुर्वाच्यं कठिनवक्ता भोजनावसरे दौस्थं कलिः सप्तमेन तुष्टयः बंधनपीडादिसंभवकरणं वा दशमे राज्यसुखं प्रभुगौरवं वा एकादशे अल्पलाभः द्वादशे राज्यदंडकली ॥ इति विशेषः ॥ इत्यर्कः ॥
भावों में सूर्य, बलभद्र के नोट: लग्न में तेज, बुरे ग्रह की दृष्टि हो तो नफ़रत और कठोर शब्द। ग्यारहवें में लाभ, बारहवें में शासक से परेशानी।
उच्चगे स्वगृहे चंद्रे देहपुष्टिर्विलग्नगे ॥
चंद्रमा का नवांश, पहला और दूसरा: लग्न में बलवान हो तो शरीर पुष्ट, नहीं तो बुरे फल। दूसरे भाव में अच्छी दृष्टि हो तो धन।
सहजे सहजात्सौख्यं चतुर्थे भव्यभोजनम् ॥
चंद्रमा का नवांश, तीसरा से छठा: भाई से सुख, बढ़िया भोजन, चारों ओर सुख, फिर छठे में बीमारी और कष्ट।