हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 8 · मास कुंडली और मासिक फल
मासप्रवेशादिविचाराध्यायः
निवृत्तिवार्ताश्रवणं सप्तमे लंघनं मृतौ ॥नवमे शत्रुविजयो दशमे स्यान्महत्पदम् ॥लाभे तु वस्त्रलाभः स्याद्व्यये स्यात्सद्व्ययो विधौ ॥इति चन्द्रः ॥
सातवें में अंत की खबर सुनाई देती है। आठवें में उपवास। नौवें में शत्रुओं पर जीत। दसवें में ऊँचा पद। ग्यारहवें में कपड़ों का लाभ। बारहवें में अच्छा खर्च, जब चंद्रमा वहाँ हो।
सरल अर्थ: चंद्रमा का नवांश, सातवाँ से बारहवाँ: अंत की खबर, उपवास, जीत, ऊँचा पद, कपड़े, अच्छा खर्च।
तत्र पंचमे चन्द्रे शुभम् ॥ पूर्ववत् सुतसौख्यम् ॥ षष्ठे शुभाशुभदृष्टे रोगसंतापौ ॥ अष्टमे लंघनं नद्यादितरणम् ॥ पापदृष्टे चंद्रे रोगधारणं लंघनं दुष्टं ॥
भावों में चंद्रमा, बलभद्र के नोट: पाँचवें में अच्छा, छठे में बीमारी और कष्ट। आठवें में उपवास और नदी पार करना, जो बुरी दृष्टि के साथ कठिन है।
सिंहासिंहांशेर्कचंद्रौ मकरलग्नेमासदिनावेशो बुधः ॥ एवं मेषमेषनवांशे अर्कभौमयोगलग्नपनवांशमृगांशौ सौरचंद्रौ मीनलग्ने बुधः दशमे गुरुशुक्रक्षेत्रयुते क्षत्रं चार्कयुते नृपाल्लाभो लाभे सर्वग्रहयुतदृष्टे वस्त्राप्तिः ॥
भावों में चंद्रमा, दसवाँ और ग्यारहवाँ: दसवें में गुरु या शुक्र की राशि में राज की शक्ति। सूर्य के साथ हो तो राजा से लाभ। ग्यारहवें में सब ग्रहों के…
द्वादशे शुभयुतदृष्टे विवाहादौ व्ययः ॥ पापयुक्तेक्षिते असद्व्यय इति विशेषः ॥ इति चंद्रः ॥
बारहवें में चंद्रमा: अच्छे ग्रहों के साथ विवाह आदि पर खर्च, बुरे ग्रहों के साथ बुरा खर्च।