हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 7 · दशाएँ निकालना
दशानयनाधिकाराध्यायः
यादवेन तु किं मूलमंगीकृत्य राश्यादिग्रहदशानयनमभाणि तदभिप्रायं वयन्न जानीमः ॥ अथ च तथाहीत्यादिपद्येन त्वया युक्तिरुक्ता सा चिंत्या न हि वाचनिकेऽर्थे युक्तिः प्रभवेत् ॥
लेकिन यादव ने ग्रहों की दशा (ग्रह का समय) राशियों आदि से बताई, तो वे किस जड़ पर टिके थे? हम उनका आशय नहीं जानते। और आपने 'क्योंकि ...' से शुरू होने वाले श्लोक में एक कारण दिया। उस कारण पर सोचना पड़ेगा। कोई कारण उस बात को नहीं काट सकता जो ग्रंथ शब्दों में कहता है।
सरल अर्थ: यादव के बारे में बलभद्र: उनकी विधि के पीछे कोई ग्रंथ नहीं है। तर्क ग्रंथ की बात को नहीं काट सकता।
पूर्वोक्तवाक्येषु स्वल्यांशग्रहक्रमेण दशानयनाभिधानात् ॥ अथ च लग्नादित्योडुपानामधिकबलवतस्स्याद्दशाघाततोन्येति जातकपद्धतौ श्रीपत्युक्तेर्लग्नात् द्वादशस्थस्य सूर्यचंद्रमसोरन्यतरस्य बलिष्ठस्यादौ दशाफलदा भवेन्न वेति संदेहः कस्यापि मनसि न जागर्तितराम् ॥
श्रीपति का नियम: लग्न, सूर्य और चंद्रमा में जो सबसे बलवान है, वह जहाँ भी हो पहली अवधि देता है। इसमें किसी को संदेह नहीं।
तद्वद्यत्किञ्चिद्भावस्थो ग्रहोल्पांशः शुभमशुभस्वफलं दातुं समर्थ एव॥
सबसे कम अंश: कम अंश वाला ग्रह किसी भी भाव से अपने अच्छे या बुरे फल दे सकता है।
ननु हीनांशादिग्रहाणामाद्या दशोक्ता ततोन्येषामिति तत्राल्पांशानां प्रथमतः फलदातृत्वमुच्यते॥
सबसे कम अंश पहले: सबसे कम अंश वाले ग्रह को पहली अवधि मिलती है, इसलिए वह पहले फल देता है।