हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 7 · दशाएँ निकालना
दशानयनाधिकाराध्यायः
ताजिकरत्नमालायामपि ॥सलग्नसूर्यादिषु खेचरेषु योल्पांशकः स प्रथमं विधेय इति ॥
ताजिकरत्नमाला भी यही कहती है। सूर्य से शुरू होने वाले ग्रहों में, लग्न (उदय राशि) के साथ, सबसे कम अंश पहले आते हैं।
सरल अर्थ: ताजिकरत्नमाला: सबसे कम अंश पहले।
इत्यादिबहूनि वचांसि राशिराहित्यप्रतिपादकानि संति ॥
कई ग्रंथ एक मत हैं: राशियाँ छोड़ दें।
यादवेन तु किं मूलमंगीकृत्य राश्यादिग्रहदशानयनमभाणि तदभिप्रायं वयन्न जानीमः ॥ अथ च तथाहीत्यादिपद्येन त्वया युक्तिरुक्ता सा चिंत्या न हि वाचनिकेऽर्थे युक्तिः प्रभवेत् ॥
यादव के बारे में बलभद्र: उनकी विधि के पीछे कोई ग्रंथ नहीं है। तर्क ग्रंथ की बात को नहीं काट सकता।
पूर्वोक्तवाक्येषु स्वल्यांशग्रहक्रमेण दशानयनाभिधानात् ॥ अथ च लग्नादित्योडुपानामधिकबलवतस्स्याद्दशाघाततोन्येति जातकपद्धतौ श्रीपत्युक्तेर्लग्नात् द्वादशस्थस्य सूर्यचंद्रमसोरन्यतरस्य बलिष्ठस्यादौ दशाफलदा भवेन्न वेति संदेहः कस्यापि मनसि न जागर्तितराम् ॥
श्रीपति का नियम: लग्न, सूर्य और चंद्रमा में जो सबसे बलवान है, वह जहाँ भी हो पहली अवधि देता है। इसमें किसी को संदेह नहीं।