हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 7 · दशाएँ निकालना
दशानयनाधिकाराध्यायः
यावर्तमानास्य तु भस्य भुक्तिः सा तद्भभक्तैष्यघटी विनिघ्ना॥भाज्याथ तद्भस्य गतैष्यनाडी योगेन लब्धो गतगम्यके ते ॥ ४ ॥
अभी चल रहे नक्षत्र का हिस्सा लें। उसे उस नक्षत्र की बीती हुई घटियों (24 मिनट की इकाई) से गुणा करें, और फिर आने वाली घटियों से भी। हर एक को बीती और आने वाली घटियों के जोड़ से भाग दें। जो आए, वह बीता भाग और आने वाला भाग है।
सरल अर्थ: बलराम की दशाएँ: चल रहे नक्षत्र का हिस्सा बाँटें, कितना बीता और कितना बाकी है उसके अनुसार।
युते विधेये गतगम्यभानां भुक्त्या दिनाद्ये गतगम्यके स्तः ॥
बलराम की दशाएँ: पहले स्वामी का बाकी भाग वर्ष शुरू करता है। बाकी स्वामी आते हैं। उसका बीता भाग वर्ष का अंत करता है।
उदाहरणम् ॥ वर्षप्रवेशे पुष्यनक्षत्रन्तेनादौ सूर्यदशा जाता दिनाद्या २०॥ अथेयं दशा चतुर्नक्षत्रेशा अतो दशादिनानि चतुर्भुक्तानि लब्धा ५ एकैकनक्षत्रस्य दिनाद्या भुक्तिः ॥ अथ पुष्यनक्षत्रस्य भुक्तघटीभि १२ र्भस्य भुक्ति ५ र्गुणिता ६० सर्वर्क्षघटी ६० भक्ता लब्धा पुष्यस्य गता भुक्तिर्दिनात्मिका १ ॥
बलराम की दशाएँ, उदाहरण: वर्ष प्रवेश पुष्य में, पहले सूर्य के 20 दिन। हर नक्षत्र के 5 दिन। 60 में से 12 घटी बीतीं, तो 1 दिन बीता।
अथगौरीमतदशासुग्रहाणामंतर्दशाचक्रं योगः ॥
गौरी की मुद्दा उप-अवधियाँ: हर ग्रह के दिनों में हर उप-अवधि उसके दिन गुणा गुणक, भाग 60 है।