हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 7 · दशाएँ निकालना
दशानयनाधिकाराध्यायः
अत्र गौरीमतमहादेवमतदशा बलराममतदशा च मासप्रवेशे मासप्रवेशदिननक्षत्राज्ज्ञेया ॥ दिनप्रवेशे दिनप्रवेशस्पष्टलग्ननक्षत्राज्ज्ञेया ॥ यथा मेषे त्रयोदशांशविंशतिकलापर्यन्तमश्विनीनक्षत्रमेव ज्ञेयम् ॥ अस्या एव नामान्तरं मुद्दादशेति ॥
यहाँ गौरीमत (गौरी का मत, नौ ग्रहों की दशा पद्धति), महादेवमत (महादेव का मत, वही दशाएँ आर्द्रा से गिनी गईं) और बलराम के मत की दशा (ग्रह का समय) इस तरह निकाली जाती है। मास प्रवेश पर यह मास प्रवेश के दिन के नक्षत्र (तारा) से निकलती है। दिन प्रवेश पर यह ठीक लग्न (उदय राशि) के नक्षत्र से निकलती है। जैसे, मेष में 13 अंश 20 कला तक केवल अश्विनी नक्षत्र है। इस दशा का दूसरा नाम मुद्दा दशा (गौरी की वार्षिक दशा पद्धति) है।
सरल अर्थ: मास और दिन की दशाएँ: मास प्रवेश पर उस दिन का नक्षत्र लें; दिन प्रवेश पर लग्न का नक्षत्र। ये मुद्दा दशाएँ हैं।
मुद्ददशानयने सुगमोपायो मिश्रकृतः ॥
वर्ष का मुद्दा दशा स्वामी: बीते वर्ष और जन्म नक्षत्र की संख्या जोड़कर 2 घटाएँ, 9 से भाग दें। शेष से सूर्य, चंद्रमा, मंगल, राहु, गुरु, शनि, बुध…
सू चं मं रा बृ श बु के शु ग्रहाः
गौरी की दशाओं की तालिका: नौ स्वामी, उनके नक्षत्र, वर्ष के दिन, महीने में हिस्से और दिन में हिस्से।
अत्रांतर्दशाः सुगमोपायेनसामुद्रिकग्रन्थे उक्ताः ॥
मुद्दा उप-अवधियाँ ऐसे निकालें। सूर्य से आगे हर ग्रह का गुणक 4, 8, 5, 7, 10, है। दशा को उससे गुणा करें।