हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 6 · बारह भाव
द्वादशभावविचाराध्यायः
शशांको व्ययस्थोरितः पीडनं स्यात्तथा सद्व्ययन्नेत्ररोगङ्करोति ॥विवादञ्जनानां महाकष्टसाध्यङ्कफार्तिञ्च गुल्मोदयन्तत्र वर्षे ॥ २ ॥
जब चंद्रमा बारहवें भाव में हो, तब शत्रु से चोट पहुँचती है। अच्छा ख़र्च होता है, और वह आँख की बीमारी देता है। लोगों में झगड़ा होता है। कफ (शरीर का बलगम) की ऐसी परेशानी होती है जिसका इलाज कठिन है। वर्ष में वहाँ गुल्म (पेट में गाँठ) भी उठता है।
सरल अर्थ: बारहवें भाव में चंद्रमा: शत्रु से चोट, अच्छा ख़र्च, आँख की परेशानी, झगड़े, कफ की परेशानी, पेट की गाँठ।
शास्त्रीय मत, चिकित्सा सलाह नहीं।
व्ययश्चापदो भूमिपुत्रे व्ययस्थे भवेन्नेत्रपीडाथ कर्णे विकारः ॥
बारहवें भाव में मंगल: ख़र्च, दुर्भाग्य, आँख का दर्द, कान की परेशानी, सिरदर्द, झगड़े, पत्नी के शरीर में दर्द।
बुधे द्वादशस्थे रिपूणां विवादो व्ययो गुप्तचिन्ता च कर्णे विकारः ॥
बारहवें भाव में बुध: शत्रुओं से झगड़े, ख़र्च, छिपी चिंता, कान, आँख और कफ की परेशानी, अनचाहा समय।
रिःफस्थितस्सुरगुरुर्बहुलव्यथाकृच्छत्रुप्रवादन्नृपभीतिकरो हि वर्षे ॥
बारहवें भाव में गुरु: पीड़ा, शत्रुओं की बुराई, राजा का भय, आँख और शरीर का दर्द, हानि, भय, शोक।