हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 2 · दृष्टि, बल और फल
दृष्टिसाङ्गबलेष्टकष्टाद्यानयनाधिकारः
वामनोपि ॥चक्राद्यानांदले दृष्टिर्ग्रहाणां वामदक्षिणा ॥ज्ञेया ताभ्यां बले प्रौढा वामदृष्टैस्तु दक्षिणेति ॥
वामन भी: 'चक्राद्यानाम्' के आधे में ... ग्रहों की दृष्टि (ग्रह की नज़र) बाईं और दाईं होती है। इन दोनों में, बल में दाईं दृष्टि को बाईं दृष्टियों से अधिक बलवान जानना चाहिए। (हमारा पाठ यहाँ स्पष्ट नहीं है: पहली पंक्ति में 'आधे' से पहले का शब्द 'चक्राद्यानाम्'।)
सरल अर्थ: बाईं और दाईं दृष्टि: वामन दाईं दृष्टि को अधिक बलवान कहते हैं।
अयमर्थः ॥ लग्नस्थग्रहस्य भोग्यभागादारभ्य सप्तमभुक्तभागपर्यन्तं यावद्दृष्टिः सा दक्षिणा । एवं सप्तमाच्च लग्नं यावद्वामदृष्टिस्सा दक्षिणदृष्ट्यऽपेक्षया सबला ज्ञेयेति ॥
दाईं दृष्टि: ग्रह के स्थान से सातवें तक। बाईं दृष्टि: सातवें से घूमकर लग्न तक, उसे अधिक बलवान कहा गया है।
उदाहरणमाह समरसिंहः॥
बाईं दृष्टि का उदाहरण: पृथ्वी के केंद्र चौथे भाव पर पड़ी दृष्टि देखें। वह मध्य दसवें भाव की दृष्टि से अधिक बलवान है।
अस्यार्थः दशमदृष्टेस्सकाशाद्भकेन्द्रोपरि या दृष्टिस्सा सबला एवं सर्वत्र ज्ञेयम्॥
अर्थ: केंद्र राशि चौथे भाव पर पड़ी दृष्टि दसवें भाव की दृष्टि से अधिक बलवान है।