हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 2 · दृष्टि, बल और फल
दृष्टिसाङ्गबलेष्टकष्टाद्यानयनाधिकारः
तत्र दृष्टिप्रयोजनमुक्तं ताजिकालंकारे ॥नभश्चराणां न प्रोक्तं यावद्वीक्षणलक्षणम् ॥तावन्न शक्यते वक्तुं फलं वर्षे शुभाशुभमिति ॥
दृष्टि (ग्रह की नज़र) का प्रयोजन ताजिकालंकार में बताया गया है। ग्रहों की दृष्टि का लक्षण पहले बताना ज़रूरी है। जब तक वह न बताया जाए, तब तक वर्ष का शुभ या अशुभ फल नहीं बताया जा सकता।
सरल अर्थ: दृष्टि पहले क्यों: दृष्टि के नियम जाने बिना वर्ष का शुभ या अशुभ फल नहीं बताया जा सकता।
योगसुधानिधावपि ॥
दृष्टि क्यों सीखनी है: इसके बिना व्यक्ति बिना आँख वाले जैसा है, इसलिए इसे निकालने की विधि दी जाती है।
तत्र ग्रहाणां चतुर्द्धा दृष्टिः । एका प्रत्यक्षस्नेहा समस्तलोकसमक्षं स्नेहदा ॥ द्वितीया गुप्तस्नेहा अप्रत्यक्षस्नेहकारिका अकथितमेवेष्टकार्यसंसिद्धिदा ॥ तृतीया गुप्तवैरा अप्रकाशितशत्रुभावकारिका ॥ चतुर्था प्रत्यक्षवैरा ॥
चार दृष्टियाँ: प्रकट मित्रता, गुप्त मित्रता, गुप्त शत्रुता और प्रकट शत्रुता।
आसां लक्षणं दृष्टिपरिमाणं चाह समरसिंहः॥
नौवें और पाँचवें की दृष्टि: 45, बलवान, प्रकट मित्रता की दृष्टि।