हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 2 · दृष्टि, बल और फल
दृष्टिसाङ्गबलेष्टकष्टाद्यानयनाधिकारः
भौमास्तादुदयस्तस्माद्वक्रान्तदनुमार्गता ॥ततोस्त एवं क्रमतो वेद ४ काष्ठोद्वि २ पंक्ति १० भिः ॥
मंगल के लिए: अस्त से, उदय। उससे वक्री होने तक। उसके बाद सीधी चाल। फिर अस्त। इसी क्रम में, वेद (4), 'काष्ठोद्वि' (2) और पंक्ति (10) से।
सरल अर्थ: मंगल: चार चरण क्रम से 4, 10, 2 और 10 हैं (महीने)।
मासैर्भुवासांघ्रिवेदैर्युगैस्सांघ्रियुगैर्गुरोः ॥
गुरु: 1, सवा 4, 4, सवा 4 महीने। शनि: सवा 1, 3, 4, साढ़े 3 महीने।
इत्युदयास्तादिदिनज्ञानम् ॥ अथ ग्रहगतिबलम् ॥ तत्र अशीघ्रगस्य कोर्थः मन्दगतेर्मध्यमगतिन्यूनस्पष्टगतेर्ग्रहस्य सबलत्वन्तथा मध्यमगतेर्मध्यमगतितुल्यस्पष्टगतेर्ग्रहस्य च सबलत्वं मध्यमगतितोधिकस्पष्टगतेर्ग्रहस्य बलाभावो ज्ञेयः
चाल से बल: जिस ग्रह की सच्ची चाल औसत चाल से कम या बराबर है वह बलवान है। तेज़ हो तो बल नहीं।
अत्र भौमस्य गतितुल्याः कला द्विगुणा बलम्भवति बुधस्य गतिकलाः षड्गुणा एकोनाशीति ७९ हृता बलं भवति ॥ गुरोर्द्वादशगुणाश्शुक्रस्य स्वत्र्यंशरहिताश्शनेस्त्रिंशद्गुणा इति मथितार्थो गुरुसम्प्रदायाज्ज्ञेयः ॥ इति चेष्टाबलम् ॥
रोज़ की चाल से चेष्टा बल: मंगल 2 से गुणा। बुध 6 से गुणा और 79 से भाग। गुरु 12 से गुणा। शुक्र अपने तिहाई के बिना। शनि 30 से गुणा।