हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 2 · दृष्टि, बल और फल
दृष्टिसाङ्गबलेष्टकष्टाद्यानयनाधिकारः
मासैर्भुवासांघ्रिवेदैर्युगैस्सांघ्रियुगैर्गुरोः ॥शनेस्सांघ्रिभुवारामैर्वेदैस्सार्द्धैश्च वह्निभिः ॥
गुरु के लिए, महीनों में: एक (भू), सवा चार (सांघ्रिवेद), चार (युग) और सवा चार (सांघ्रियुग)। शनि के लिए: सवा एक (सांघ्रिभू), तीन (राम), चार (वेद) और साढ़े तीन (वह्नि)।
सरल अर्थ: गुरु: 1, सवा 4, 4, सवा 4 महीने। शनि: सवा 1, 3, 4, साढ़े 3 महीने।
इत्युदयास्तादिदिनज्ञानम् ॥ अथ ग्रहगतिबलम् ॥ तत्र अशीघ्रगस्य कोर्थः मन्दगतेर्मध्यमगतिन्यूनस्पष्टगतेर्ग्रहस्य सबलत्वन्तथा मध्यमगतेर्मध्यमगतितुल्यस्पष्टगतेर्ग्रहस्य च सबलत्वं मध्यमगतितोधिकस्पष्टगतेर्ग्रहस्य बलाभावो ज्ञेयः
चाल से बल: जिस ग्रह की सच्ची चाल औसत चाल से कम या बराबर है वह बलवान है। तेज़ हो तो बल नहीं।
अत्र भौमस्य गतितुल्याः कला द्विगुणा बलम्भवति बुधस्य गतिकलाः षड्गुणा एकोनाशीति ७९ हृता बलं भवति ॥ गुरोर्द्वादशगुणाश्शुक्रस्य स्वत्र्यंशरहिताश्शनेस्त्रिंशद्गुणा इति मथितार्थो गुरुसम्प्रदायाज्ज्ञेयः ॥ इति चेष्टाबलम् ॥
रोज़ की चाल से चेष्टा बल: मंगल 2 से गुणा। बुध 6 से गुणा और 79 से भाग। गुरु 12 से गुणा। शुक्र अपने तिहाई के बिना। शनि 30 से गुणा।
अथ दृग्बलम् ॥
समरसिंह का दृष्टि बल: ग्रह लग्न को जितना देखता है उतना बल। अच्छे ग्रह से देखे गए और बुरे ग्रह की चौथी दृष्टि से मुक्त ग्रह का बल एक चौथाई कम।